Όλοι πίστευαν ότι έβλεπαν εξωγήινες κατασκευές στον πλανήτη Άρη, ένας Έλληνας όμως τους είπε την αλήθεια

Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο Άρης ήταν στο επίκεντρο μιας φρενίτιδας. Αστρονόμοι σε όλο τον κόσμο έβλεπαν περίεργες, γραμμικές δομές στην επιφάνειά του, τις οποίες ερμήνευαν ως «κανάλια» – απομεινάρια, όπως έλεγαν, μιας αρχαίας εξωγήινης πολιτείας. Η ιδέα ότι ο Άρης είχε κάποτε έναν πολιτισμό που είχε κατασκευάσει γιγάντια αρδευτικά έργα έγινε τόσο δημοφιλής, που ακόμα και σπουδαίοι επιστήμονες άρχισαν να την αποδέχονται. Όμως, ένας Έλληνας αστρονόμος, ο Ευγένιος Μιχαήλ Αντωνιάδης, ήταν εκείνος που αποκάλυψε την αλήθεια: τα κανάλια του Άρη δεν υπήρχαν.

Ο Αντωνιάδης, γεννημένος στη Μικρά Ασία, έγινε διάσημος για την αφοσίωσή του στην παρατήρηση των πλανητών. Το 1909, με τη βοήθεια του μεγαλύτερου τηλεσκοπίου της εποχής, του Meudon των 83 εκατοστών στη Γαλλία, έκανε κάτι που κανένας άλλος αστρονόμος δεν είχε κάνει μέχρι τότε: μελέτησε τον Άρη με ασύγκριτη ακρίβεια. Και αυτό που ανακάλυψε κατέρριψε μια ολόκληρη θεωρία.

Παρά τις δημοφιλείς αντιλήψεις της εποχής, ο Αντωνιάδης δεν είδε κανένα κανάλι. Αντί για ευθείες γραμμές που θα μπορούσαν να είναι τεχνητές, διέκρινε φυσικά, ακανόνιστα σχήματα – βουνά, πεδιάδες, κρατήρες και χαράδρες. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα περίφημα «κανάλια» ήταν οπτικές ψευδαισθήσεις, αποτέλεσμα της αντίληψης του ανθρώπινου ματιού και των περιορισμένων οπτικών οργάνων της εποχής.

Η ανακάλυψή του προκάλεσε αντιδράσεις. Ο Αμερικανός αστρονόμος Πέρσιβαλ Λόουελ, ένας από τους κύριους υποστηρικτές της θεωρίας των καναλιών, δεν δέχτηκε την εξήγηση του Αντωνιάδη. Μέχρι τότε, το αφήγημα των «Αρειανών» που είχαν κατασκευάσει αυτά τα τεράστια κανάλια είχε γίνει ιδιαίτερα δημοφιλές, ακόμα και στο ευρύ κοινό. Εφημερίδες και περιοδικά φιλοτεχνούσαν εικόνες του Άρη γεμάτες από εντυπωσιακά αρδευτικά δίκτυα, ενισχύοντας την ιδέα ότι κάποτε υπήρχε εκεί ζωή.

Παρά τη σκεπτικιστική στάση πολλών συναδέλφων του, τα στοιχεία του Αντωνιάδη ήταν αδιάσειστα. Μετά τις παρατηρήσεις του, η θεωρία των εξωγήινων μηχανικών του Άρη άρχισε να καταρρέει. Χρειάστηκαν, βέβαια, αρκετές δεκαετίες μέχρι η επιστήμη να αποδεχτεί πλήρως ότι τα κανάλια ήταν μια οφθαλμαπάτη. Όταν οι πρώτες διαστημοσυσκευές έστειλαν κοντινές εικόνες του Άρη, η θεωρία θάφτηκε οριστικά – αλλά ο Αντωνιάδης είχε ήδη αποδείξει την αλήθεια σχεδόν μισό αιώνα νωρίτερα.

Σήμερα, ο Ευγένιος Αντωνιάδης παραμένει μια από τις σημαντικότερες μορφές στην αστρονομική έρευνα για τον Άρη. Ήταν ένας επιστήμονας που δεν δίστασε να αμφισβητήσει τις επικρατούσες θεωρίες, να δει με τα δικά του μάτια και να εμπιστευτεί την επιστήμη αντί για τις εντυπώσεις. Χάρη σε αυτόν, οι ιστορίες για εξωγήινες αρδευτικές κατασκευές στον Άρη έγιναν απλά ένας μύθος του παρελθόντος.