Όταν οι Έλληνες ήταν τρελαμένοι με το Ιράν πριν 100 χρόνια και λάτρευαν τα χαλιά αλλά και το όπιο

Πριν το Ιράν γίνει το Ιράν που γνωρίζουμε σήμερα, πριν οι σχέσεις του με τη Δύση σκληρύνουν, πριν καλυφθεί από γεωπολιτική καχυποψία και αδιαπέραστο ισλαμικό μυστήριο, ήταν για τους Έλληνες κάτι άλλο. Ήταν η Περσία. Ένας κόσμος εξωτικός, γεμάτος αρώματα, μεταξωτά, πολύχρωμα χαλιά, φιλοσοφικούς στίχους και, ναι, όπιο. Μια Ανατολή που δεν τη φοβόσουν – τη φανταζόσουν.

Στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού, οι Έλληνες αστοί έψαχναν τρόπους να δείξουν καλλιέργεια, πολυτέλεια και «ανωτερότητα». Και η Περσία τούς τα προσέφερε όλα. Ένα περσικό χαλί στο σαλόνι, ένα ναργιλέ από το Ισφαχάν, λίγες σταγόνες οπίου για «ηρεμία» ή για τη ρομαντική μελαγχολία του καλλιτέχνη. Δεν ήταν καταδίκη. Ήταν μόδα.

Το όπιο τότε δεν ήταν ακόμα δαιμονοποιημένο. Δεν πωλούνταν σε γωνιές με βρώμικα χρήματα, αλλά σε φαρμακεία, ως σιρόπι για το βήχα ή για την ανησυχία. Υπήρχαν Έλληνες διανοούμενοι που το χρησιμοποιούσαν για έμπνευση. Και ανάμεσά τους, όχι λίγοι που διαβάζανε Ομάρ Καγιάμ και πίνανε τσάι όπως οι Πέρσες: σιωπηλά, τελετουργικά, ανατολικά.

Τα περσικά χαλιά όμως ήταν η μεγαλύτερη τρέλα. Δεν υπήρχε σπίτι πλούσιου Έλληνα χωρίς τουλάχιστον ένα. Το χαλί δεν ήταν απλώς διακοσμητικό: ήταν δήλωση. Απόδειξη γούστου, ταξιδιών, αριστοκρατικής ιδιοσυγκρασίας. Οι Έλληνες τα έφερναν από την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη ή απευθείας από παζάρια της Περσίας. Και τα έστρωναν με τέτοια περηφάνια, που έλεγες πως το χαλί μιλούσε. Κι έλεγε: «εγώ δεν είμαι σαν τους άλλους».

Η ποίηση ήταν το τρίτο νήμα. Στα βιβλιοπωλεία της εποχής, μεταφράσεις του Ομάρ Καγιάμ κυκλοφορούσαν πλάι στον Σολωμό και τον Σατωβριάνδο. Έλληνες ρομαντικοί έψαχναν στους στίχους των Περσών μια άλλη σοφία. Μια ήσυχη, φιλοσοφημένη αποδοχή της μοίρας. Ένα κρασί που έμοιαζε με προσευχή. Ένα μυστήριο χωρίς Θεό αλλά γεμάτο αίσθηση.

Αυτή η εποχή τελείωσε απότομα. Ο Μεσοπόλεμος, οι πόλεμοι, οι ηρωίνες, οι απαγορεύσεις και τα νέα ήθη σκέπασαν την εποχή που η Περσία ήταν αντικείμενο έρωτα. Όμως τα ίχνη έμειναν: σε τραγούδια, σε ποιήματα, σε ξεχασμένα χαλιά που υπάρχουν ακόμα σε σπίτια της Αθήνας, σαν μνήμη άλλης Ανατολής.