Παλιά υπήρχε μεγάλο μπέρδεμα με τις βίδες. Ένας τύπος από το 1800 έδωσε τη λύση

Για χιλιάδες χρόνια, όλα ήταν χειροποίητα. Κάθε ρόδα, κάθε γρανάζι, κάθε βίδα και παξιμάδι ήταν μοναδικό. Φτιαγμένο στο χέρι, για να ταιριάζει με κάτι πολύ συγκεκριμένο. Δεν υπήρχαν στάνταρ διαστάσεις. Αν έχανες ένα κομμάτι, το πέταγες όλο. Καμία βίδα δεν ταίριαζε με κανένα άλλο παξιμάδι. Η έννοια «ανταλλακτικό» ήταν απλώς ανύπαρκτη.

Το 1801, ένας τύπος με το όνομα Eli Whitney, που είχε ήδη μείνει στην ιστορία για τη μηχανή αποσπόρησης βαμβακιού, πήγε στο Υπουργείο Πολέμου των ΗΠΑ με μια τρελή ιδέα. Θα έφτιαχνε τουφέκια που κάθε κομμάτι τους θα μπορούσε να ταιριάξει με οποιοδήποτε άλλο αντίστοιχο κομμάτι. Τα μέρη θα ήταν ανταλλάξιμα. Δεν χρειάζονταν τεχνίτες για κάθε επισκευή. Μόνο ένα κατσαβίδι.

Οι αξιωματούχοι γέλασαν, αλλά του έδωσαν λεφτά. Ο Whitney γύρισε λίγο καιρό μετά με δώδεκα τουφέκια. Τα αποσυναρμολόγησε, έριξε τα κομμάτια πάνω στο τραπέζι, άρχισε να τα συναρμολογεί τυχαία — και λειτούργησαν. Ή σχεδόν. Στην πραγματικότητα, είχε «πειράξει» λίγο τα μέρη στο χέρι για να φαίνονται εντελώς ίδια. Όμως η ιδέα είχε περάσει. Με λίγη χρηματοδότηση ακόμα, θα τελειοποιούσε το σύστημα.

Αυτό ήταν το σημείο μηδέν για κάτι που σήμερα θεωρείται αυτονόητο: η ύπαρξη στάνταρ εξαρτημάτων. Βίδες που ταιριάζουν με οτιδήποτε. Παξιμάδια που δουλεύουν από τη Βοστόνη μέχρι τη Σανγκάη. Όλα με διαστάσεις που έχουν καθοριστεί, με ακρίβεια χιλιοστού. Αυτό που σήμερα λέμε «βίδωσε το», τότε ήταν επανάσταση.

Η Βρετανία είχε ήδη αρχίσει να πειραματίζεται με την τυποποίηση εξαρτημάτων, ειδικά στο ναυτικό, για τα μπλοκ που σήκωναν τα πανιά. Αλλά ο Whitney ήταν αυτός που πέρασε την ιδέα στο πεδίο των όπλων και της μαζικής παραγωγής. Και η μαζική παραγωγή έγινε το θεμέλιο όλης της βιομηχανίας του 20ού αιώνα.

Αν σήμερα πας στο πρώτο μαγαζί με είδη σιδηρικών και αγοράσεις ένα παξιμάδι, μπορείς να είσαι σχεδόν βέβαιος ότι θα κουμπώσει με τη βίδα που έχεις στο συρτάρι σου. Αυτό, στον 18ο αιώνα, ήταν επιστημονική φαντασία. Και το χρωστάμε σ’ έναν τύπο που έριξε εξαρτήματα πάνω σε ένα τραπέζι και τόλμησε να πει: «Ταιριάζουν όλα μεταξύ τους».