Πήρε Νόμπελ για κάτι που τελικά κατέστρεψε χιλιάδες ζωές

Τον αποκάλεσαν πρωτοπόρο. Του απένειμαν το Νόμπελ Ιατρικής το 1949. Έλεγαν ότι ανακάλυψε τη θεραπεία για τις πιο βαριές ψυχικές ασθένειες. Και όμως, ο χρόνος δεν τον δικαίωσε. Σήμερα, το όνομά του προκαλεί τρόμο και ντροπή. Ο λόγος; Εφηύρε τη λοβοτομή.

Ο Πορτογάλος νευρολόγος Εγκάς Μονίζ πίστευε ότι οι ψυχικές διαταραχές μπορούσαν να “διορθωθούν” με μια μικρή παρέμβαση στον εγκέφαλο. Η μέθοδός του: διάνοιξη οπών στο κρανίο και καταστροφή των συνδέσεων στον μετωπιαίο λοβό. Ο ίδιος ισχυριζόταν ότι οι ασθενείς ηρεμούσαν, έπαυαν να έχουν κρίσεις και ζούσαν πιο ήσυχοι. Αυτό που δεν έλεγε κανείς, ήταν ότι οι περισσότεροι μετατρέπονταν σε σκιές. Πολλοί έμεναν με μόνιμες βλάβες. Άλλοι πέθαιναν. Και όλοι υπέφεραν σιωπηλά.

Ο Μονίζ τιμήθηκε με το πιο διάσημο επιστημονικό βραβείο στον κόσμο. Κανείς δεν φανταζόταν τότε πως λίγες δεκαετίες αργότερα, η λοβοτομή θα θεωρείται παράδειγμα ιατρικού εγκλήματος. Πως η επιστήμη θα αναγνωρίζει ότι καταστράφηκαν χιλιάδες ζωές με το πρόσχημα της θεραπείας. Πως τα ψυχιατρεία του 20ού αιώνα θα αποκτούσαν τη φήμη τόπων βασανιστηρίων.

Η ειρωνεία δεν σταματά εκεί. Ο ίδιος ο Μονίζ τραυματίστηκε βαριά όταν ένας ασθενής του τον πυροβόλησε. Έμεινε σε αναπηρικό καροτσάκι. Συνέχισε όμως να εργάζεται, να διδάσκει, να γράφει. Δεν ήταν μόνο γιατρός. Υπήρξε και καθηγητής ιατρικής, βουλευτής, διπλωμάτης και συγγραφέας. Έγραψε ακόμα και βιβλίο για την ιστορία της τράπουλας. Και νωρίτερα στη ζωή του, είχε συμμετάσχει σε μονομαχία με πιστόλια.

Πέθανε το 1955, πιστεύοντας μέχρι τέλους ότι έκανε το σωστό. Σήμερα, το όνομά του έχει διαγραφεί από τα περισσότερα εγχειρίδια. Αλλά οι ζωές που άλλαξε – ή κατέστρεψε – δεν ξεχνιούνται. Και το ερώτημα παραμένει: πόσο εύκολα μπορεί η επιστήμη να στραφεί ενάντια στον άνθρωπο, όταν λείπει η συνείδηση;