Πληρώνονταν καλά οι Αρχαίοι Έλληνες ηθοποιοί;

Στην εποχή που το θέατρο γεννιόταν στην Αθήνα και εξαπλωνόταν σε όλο τον ελληνικό κόσμο, η σκηνή δεν ήταν χώρος ερασιτεχνών. Ήταν επάγγελμα. Και οι πιο καλοί ηθοποιοί αμείβονταν τόσο καλά, που πολλοί απέκτησαν φήμη και προνόμια αντίστοιχα με πολιτικούς και διπλωμάτες. Δεν ήταν όλοι ίσοι πάνω στη σκηνή. Ορισμένοι πληρώνονταν με ασήμι, άλλοι με ελευθερίες.

Από τον 5ο αιώνα π.Χ., τα μεγάλα αθηναϊκά φεστιβάλ όπως τα Διονύσια και τα Λήναια ανέθεταν σε χορηγούς να καλύψουν τα έξοδα των παραστάσεων. Όμως ο ίδιος ο δήμος της Αθήνας ήταν αυτός που κάλυπτε την αμοιβή των ηθοποιών. Υπήρχαν προκαθορισμένες αμοιβές για κάθε ρόλο: πρωταγωνιστής, δευτεραγωνιστής, τριταγωνιστής. Όσο πιο σημαντικός ο ρόλος, τόσο πιο υψηλή η αμοιβή. Δεν ήταν απλώς ένα μεροκάματο. Ήταν αποζημίωση για συμμετοχή σε κάτι που για τους Αθηναίους ισοδυναμούσε με ιεροτελεστία.

Την περίοδο του 4ου αιώνα π.Χ., πολλοί ηθοποιοί έγιναν σχεδόν «διάσημοι». Ο Αισχίνης, που αργότερα έγινε ρήτορας και πολιτικός, είχε υπάρξει επαγγελματίας ηθοποιός και ταξίδευε σε φεστιβάλ ανά την Ελλάδα. Τον κορόιδευαν γι’ αυτό – αλλά ο ίδιος το είχε χρησιμοποιήσει για να χτίσει πολιτική φήμη. Ήξερε πώς να μιλά στο κοινό. Η εμπειρία της σκηνής είχε μεταφραστεί σε εξουσία.

Από τον 3ο αιώνα π.Χ., ιδρύεται το «Κοινόν τῶν περὶ τὸν Διόνυσον Τεχνιτῶν», το πρώτο επαγγελματικό σωματείο καλλιτεχνών στην ιστορία. Συμμετείχαν ηθοποιοί, μουσικοί, χορευτές, αυλητές, τραγωδοί, κωμωδοί. Το σωματείο είχε καταστατικό, έδρα, εσωτερική ιεραρχία και δύναμη διαπραγμάτευσης. Πόλεις τούς καλούσαν για παραστάσεις και κάλυπταν έξοδα μετακίνησης, διαμονής και αμοιβής. Πολλοί τεχνίτες αποκτούσαν φορολογικές απαλλαγές, διπλωματική ασυλία, ακόμα και πολιτικά δικαιώματα στις πόλεις που τους φιλοξενούσαν.

Σε μια επιγραφή από τη Σμύρνη, αναφέρεται η επίσημη πρόσκληση μιας πόλης προς το σωματείο των τεχνιτών να δώσουν παράσταση. Η πόλη αναλάμβανε πλήρως την αμοιβή των καλλιτεχνών και υπόσχεται να τους παρέχει «φιλοξενία, ασφάλεια και τιμές άξιες της φήμης τους». Δεν πλήρωνες απλώς έναν ηθοποιό. Του έδινες προνόμια βασιλικά.

Και υπήρχαν και «σταρ». Ο Θεόδωρος της Γάζης λέγεται πως ήταν τόσο περιζήτητος, που πόλεις ανταγωνίζονταν για να τον εξασφαλίσουν. Σε φεστιβάλ, οι καλύτεροι ηθοποιοί κρίνονταν από επιτροπές και κέρδιζαν χρυσά στεφάνια, αγάλματα και υψηλές χρηματικές αποζημιώσεις. Ορισμένοι αποκτούσαν τόσο μεγάλη φήμη, που τους ζητούσαν να συμμετέχουν σε διπλωματικές αποστολές — γιατί ήξεραν να μιλούν, να πείθουν και να γοητεύουν.

Η έννοια του «ηθοποιού–εργαζόμενου» ήταν τόσο αναγνωρισμένη, που ήδη από την ελληνιστική εποχή έχουμε μαρτυρίες για ηθοποιούς που προσέφευγαν σε πόλεις ή βασιλείς διεκδικώντας πληρωμές ή παροχές που είχαν υποσχεθεί και δεν δόθηκαν. Οι καλλιτέχνες ήξεραν τη δύναμή τους, και την υπερασπίζονταν.

Όχι, οι ηθοποιοί δεν ήταν φτωχοί ακροβάτες. Ήταν δημόσια πρόσωπα. Ήταν φορείς μύθων, θεών και πολιτικών ιδεών. Και αν είχαν ταλέντο, ναι, πληρώνονταν πολύ καλά.