Πώς μπορείς να σωθείς από ένα πλοίο που βουλιάζει;

Ήταν μέσα στη νύχτα όταν οι περισσότεροι κοιμόντουσαν. Η θάλασσα ήσυχη, το πλοίο ήρεμο. Κι όμως, σε λιγότερο από μια ώρα, εκατοντάδες άνθρωποι πάλευαν με τον ωκεανό. Κάποιοι βούτηξαν στο παγωμένο νερό χωρίς σωσίβιο. Άλλοι περίμεναν σε ουρές για λέμβους που δεν έφτασαν ποτέ. Και άλλοι, απλώς δεν ήξεραν τι να κάνουν. Ο «Τιτανικός» δεν ήταν το μόνο τέτοιο πλοίο. Ούτε το πρώτο. Ούτε το τελευταίο. Αλλά η ιστορία του έχει ένα κοινό με δεκάδες ναυάγια του 20ού και 21ου αιώνα: πολλοί θάνατοι θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, αν υπήρχε γνώση.

Σε κάθε μεγάλη ναυτική τραγωδία υπάρχει ένα μοτίβο: ο χρόνος είναι περιορισμένος, ο πανικός καθολικός, και η ασάφεια κυριαρχεί. Το πρώτο που πρέπει να θυμάσαι είναι ότι όταν ένα πλοίο βουλιάζει, δεν έχεις χρόνο να πάρεις αποφάσεις από το μηδέν. Πρέπει να έχεις ήδη αποφασίσει εκ των προτέρων τι θα κάνεις.

Στις 14 Δεκεμβρίου 1987, το επιβατηγό «Doña Paz» συγκρούστηκε με ένα δεξαμενόπλοιο ανοικτά των Φιλιππίνων. Περισσότεροι από 4.300 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, πολλοί απ’ αυτούς επειδή δεν υπήρχαν σωσίβια ή γιατί το πλήρωμα δεν είχε εκπαιδευτεί κατάλληλα. Ορισμένοι πνίγηκαν κλειδωμένοι στα αμπάρια. Κανένας δεν τους είπε ποτέ ότι έπρεπε να βρουν τις εξόδους ασφαλείας από την πρώτη μέρα. Είναι ένα μάθημα που ισχύει και για κάθε επιβάτη: όταν ανεβαίνεις σε πλοίο, αφιέρωσε πέντε λεπτά να δεις πού είναι τα σωσίβια, οι εξόδους, οι σκάλες κινδύνου.

Το 1991, το ιταλικό «Moby Prince» πήρε φωτιά έπειτα από σύγκρουση. Οι επιβάτες παγιδεύτηκαν στους καπνούς. Ελάχιστοι επιβίωσαν. Πολλοί απ’ όσους δεν τα κατάφεραν, παρέμειναν μέσα στο σαλόνι του πλοίου πιστεύοντας ότι η βοήθεια θα έρθει. Όμως σε ένα πλοίο που καίγεται ή βυθίζεται, ο χρόνος δεν είναι με το μέρος σου. Ποτέ μην περιμένεις διαταγή για να φορέσεις σωσίβιο. Φόρεσέ το αμέσως. Αν έχεις παιδιά, βάλε πρώτα σε εκείνα. Αν έχεις δυνατότητα, πάρε μαζί σου παπούτσια, ζεστά ρούχα και κάτι που επιπλέει.

Κατά τη βύθιση του «Estonia» το 1994 στη Βαλτική Θάλασσα, το πλοίο αναποδογύρισε μέσα σε λίγα λεπτά. Οι επιζώντες ήταν όσοι βρίσκονταν ήδη στα ανώτερα καταστρώματα και φορούσαν σωσίβιο. Οι περισσότεροι άλλοι δεν πρόλαβαν. Κανείς δεν πίστευε ότι ένα τόσο μεγάλο πλοίο θα μπορούσε να ανατραπεί έτσι ξαφνικά. Η συνειδητοποίηση ήρθε αργά. Γι’ αυτό, πάντα να σκέφτεσαι λες και το κακό έχει ήδη ξεκινήσει. Αν είσαι σε καμπίνα, βγες αμέσως. Αν το πλοίο γέρνει ή μπαίνει νερό, πήγαινε προς το ανοιχτό κατάστρωμα χωρίς να πάρεις τίποτα μαζί σου. Ο χρόνος σου μπορεί να είναι 2 ή 3 λεπτά.

Ένα άλλο μεγάλο λάθος είναι να πέφτεις στο νερό χωρίς στρατηγική. Το 2012, το «Costa Concordia» προσάραξε στην Ιταλία και ανετράπη. Παρά το ότι ήταν κοντά στην ακτή, αρκετοί επιβάτες τραυματίστηκαν ή σκοτώθηκαν επειδή πήδηξαν στη θάλασσα χωρίς προετοιμασία. Ποτέ μην πηδάς χωρίς σωσίβιο. Αν το νερό είναι κρύο, προσπάθησε να διατηρήσεις τη θερμοκρασία του σώματός σου — τύλιξε τα άκρα σου γύρω από τον κορμό, κράτα το κεφάλι σου έξω, φώναζε μόνο αν βλέπεις κάποιον να μπορεί να σε βοηθήσει.

Αν καταφέρεις να μπεις σε σωσίβια λέμβο, ο χρόνος παγώνει. Τότε ξεκινά μια άλλη μάχη — εκείνη της υπομονής. Στο ναυάγιο του «Medusa» το 1816, οι επιζώντες έμειναν πάνω σε μια σχεδία για ημέρες. Δεν είχαν νερό, τρεφόταν με ψάρια ή με ανθρώπινα μέλη των νεκρών. Πολλοί έχασαν τα λογικά τους. Η πειθαρχία και η ψυχραιμία είναι το μόνο που κρατά μια ομάδα ζωντανή. Ακόμα και σε πιο σύγχρονες περιπτώσεις, όπως το «Le Joola» το 2002 στη Σενεγάλη, η έλλειψη οργάνωσης ήταν καταστροφική. Υπήρχαν λέμβοι, αλλά δεν χρησιμοποιήθηκαν έγκαιρα. Τα θύματα ξεπέρασαν τα 1.800.

Ένας επιβάτης πρέπει να έχει πάντα στο μυαλό του τις βασικές αρχές: Μείνε ψύχραιμος. Βρες σωσίβιο. Προχώρα προς το κατάστρωμα. Μην περιμένεις οδηγίες αν δεν υπάρχουν. Αν είσαι ήδη στο νερό, κράτα ενέργεια, μην κολυμπάς άσκοπα, προσκολλήσου σε οποιοδήποτε επιπλέον αντικείμενο. Αν μπεις σε λέμβο, απόφυγε να σταθείς όρθιος, προστάτεψε τον εαυτό σου από τον ήλιο ή το κρύο, και προσπάθησε να παραμείνεις ενυδατωμένος — ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να πιεις βρόχινο νερό.

Πολλά ναυάγια είχαν επιζώντες που έμειναν στη ζωή για μέρες επειδή δεν τα παράτησαν. Έδεναν τα ρούχα τους, μοιράζονταν θερμότητα, κρατούσαν το ηθικό ψηλά. Στο τέλος, δεν είναι ο πιο δυνατός που επιβιώνει. Είναι ο πιο συγκεντρωμένος. Αυτός που είχε το μυαλό να πει στον εαυτό του: τώρα δεν είναι η ώρα να κλάψεις. Τώρα είναι η ώρα να ζήσεις.