Πώς ήταν τα κρεβάτια των αρχαίων Ελλήνων; Είχαν στρώματα όπως έχουμε εμείς σήμερα;

Αν ρωτούσες έναν αρχαίο Έλληνα πού κοιμάται, δεν θα σου απαντούσε «στο κρεβάτι μου». Θα σου έλεγε «στην κλίνη». Και δεν θα εννοούσε μόνο το μέρος που ξεκουράζεται, αλλά ένα πολυλειτουργικό έπιπλο. Ένα σύμβολο κύρους, ένα εργαλείο κοινωνικής ζωής, ένα έπιπλο που χρησίμευε τόσο για τον ύπνο όσο και για την απόλαυση ενός συμποσίου.

Οι φτωχοί δεν είχαν τίποτα από όλα αυτά. Το “κρεβάτι” τους ήταν το χώμα, το πάτωμα ή μια γωνιά του σπιτιού. Ξάπλωναν πάνω σε άχυρο ή χοντρό πανί γεμισμένο με ξερό χόρτο, και τυλίγονταν με μάλλινα υφάσματα. Δεν υπήρχε στρώμα, δεν υπήρχε κάλυμμα, δεν υπήρχε άνεση. Υπήρχε μόνο ανάπαυση μετά από μια εξαντλητική μέρα δουλειάς.

Οι λίγο πιο εύποροι είχαν κάτι καλύτερο: μια ξύλινη κατασκευή, η κλίνη, με τέσσερα πόδια και πλευρικά στηρίγματα. Επάνω στην κλίνη, δεν υπήρχε ούτε σανίδι ούτε μαξιλάρι. Υπήρχε ένα πλέγμα από σχοινιά ή δέρματα, πλεγμένο σαν δίχτυ, που δημιουργούσε μια ελαστική βάση. Πάνω του τοποθετούσαν ένα μεγάλο σακί από ύφασμα, γεμισμένο με μαλλί, άχυρο ή ακόμα και φτερά, αν είχαν την οικονομική δυνατότητα.

Δεν υπήρχε έννοια του μαξιλαριού όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Ένα διπλωμένο πανί, ίσως λίγο πιο μαλακό, έπαιζε τον ρόλο του. Και τα σκεπάσματα δεν ήταν παπλώματα ή κουβέρτες, αλλά μεγάλα τεμάχια υφάσματος, βαριά και τραχιά.

Όσο ανεβαίνουμε κοινωνικά, η εικόνα αλλάζει. Οι πλούσιοι δεν κοιμούνται απλώς – επιδεικνύουν. Η κλίνη του εύπορου είναι έργο τέχνης. Από έβενο, κυπαρίσσι ή κερασιά. Με σκαλιστά πόδια, διακοσμητικά ένθετα από ελεφαντόδοντο, μπρούντζο ή χρυσό. Ορισμένες είχαν κεφαλάρια με σχήματα ζώων ή μυθικών πλασμάτων. Άλλες έφεραν ακόμη και επιγραφές, σαν να έλεγαν: «Εδώ κοιμάται κάποιος που μετράει».

Αλλά αυτή η πολυτέλεια δεν ήταν για τον ύπνο μόνο. Η κλίνη ήταν και έπιπλο συμποσίου. Οι άνδρες ξάπλωναν ανά δύο ή ανά τρεις πάνω της, στηριζόμενοι στον αριστερό αγκώνα και κρατώντας το ποτήρι με το δεξί χέρι. Έτρωγαν, έπιναν, φιλοσοφούσαν. Ήταν μια σκηνή μόνιμα αποτυπωμένη σε αγγεία και τοιχογραφίες: οι Έλληνες δεν κάθονταν σε τραπέζια. Ξάπλωναν.

Οι γυναίκες, φυσικά, δεν συμμετείχαν σ’ αυτά τα συμπόσια. Εκτός αν ήταν εταίρες. Η κλίνη, λοιπόν, είχε διπλή ζωή. Τη νύχτα φιλοξενούσε το σώμα. Τη μέρα φιλοξενούσε το πνεύμα και τη διασκέδαση.

Αλλά μην νομίζεις ότι το στρώμα ήταν κάτι μαλακό και απολαυστικό. Ήταν κυρίως επίπεδο και συμπαγές. Δεν υπήρχε ορθοπεδική υποστήριξη. Δεν υπήρχαν ελατήρια, αφρώδη υλικά ή μαξιλαράκια. Η ιδέα του άνετου ύπνου ήταν άγνωστη. Το σημαντικό δεν ήταν να ξεκουραστείς. Ήταν να έχεις «το σωστό κρεβάτι» για τη θέση σου στην κοινωνία.

Ακόμα και στα σπίτια των πλουσίων, τα υπνοδωμάτια δεν είχαν σημασία. Η κλίνη μπορεί να βρισκόταν σε μια γωνιά του σπιτιού, δίπλα στο τζάκι ή στο αίθριο. Η ιδιωτικότητα δεν ήταν ζητούμενο. Ο ύπνος δεν ήταν απομονωμένος, ούτε ιερός. Ήταν ένα ακόμα μέρος της καθημερινής ρουτίνας, ανάμεσα στο φως της ημέρας και τη σιωπή της νύχτας.

Και όμως, αυτή η απλότητα έχει διάρκεια. Οι κλίνες συνεχίζουν να υπάρχουν μέχρι τα ρωμαϊκά χρόνια, και πολλές φορές οι Ρωμαίοι αντέγραψαν το ελληνικό πρότυπο. Ο πλούτος εξακολουθούσε να μετριέται με τα πόδια της κλίνης, τα μέταλλα της διακόσμησης και την ποσότητα των πούπουλων μέσα στο στρώμα.

Και κάπως έτσι, η κλίνη δεν ήταν απλώς ένα κρεβάτι. Ήταν μια δήλωση. Μια εικόνα για το ποιος είσαι. Και κυρίως, μια υπενθύμιση ότι στον ύπνο, όπως και στη ζωή, η κοινωνική θέση δεν ξεχνιέται ποτέ.