Πώς ήταν τα πρώτα κέικ της ιστορίας, Πριν το Βιτάμ και τις βανίλιες

Πριν το Βιτάμ, πριν τις βανίλιες, πριν ακόμα τα χτυπημένα αυγά και τη ζάχαρη σε σκόνη, το «κέικ» ήταν μια τελείως διαφορετική υπόθεση. Δεν έλιωνε στο στόμα, δεν φούσκωνε όμορφα, δεν είχε άρωμα καραμέλας ή χρυσαφένιο χρώμα. Ήταν σφιχτό, βαρύ, και συχνά αλμυρό. Δεν ήταν επιδόρπιο. Ήταν κάτι μεταξύ ψωμιού, προσφοράς στους θεούς και… συντήρησης.

Στην αρχαία Ελλάδα, τα πρώτα «κέικ» ήταν πιο κοντά σε αρτοσκευάσματα. Ένα είδος πυκνού ψωμιού με μέλι και σουσάμι, που το έπλαθαν σε στρογγυλό σχήμα και το πρόσφεραν σε θεότητες όπως η Άρτεμις ή η Δήμητρα. Ονομαζόταν πλακούντας ή πέμμα, και φτιαχνόταν με αλεύρι, νερό, και αν υπήρχε πολυτέλεια, προστίθεντο και ξηροί καρποί, φρούτα ή τυρί. Δεν είχε ίχνος βανίλιας, φυσικά — ούτε καν ζάχαρη, αφού αυτή θα εμφανιστεί στην Ευρώπη πολλούς αιώνες αργότερα.

Οι Ρωμαίοι έκαναν το κέικ πιο πλούσιο, χρησιμοποιώντας κρασί, λάδι, κατσικίσιο τυρί και δαμάσκηνα. Ήταν ακόμη σφιχτό και πυκνό, περισσότερο για να διαρκεί παρά για να ευχαριστεί τον ουρανίσκο. Στον Μεσαίωνα, τα κέικ μεταμορφώνονται σε βαριές «τούρτες» με μπαχαρικά — κυρίως κανέλα, μοσχοκάρυδο και γαρύφαλλο. Χωρίς μαγιά, φούσκωναν μόνο με χτυπημένα αυγά και υπομονή. Ήταν πυκνά, σκούρα και έντονα αρωματικά. Έμοιαζαν πιο πολύ με κάτι που θα συνόδευε κρασί, παρά με κάτι που θα έτρωγες με κουτάλι.

Η βανίλια μπήκε στη ζαχαροπλαστική αργά. Στον 17ο αιώνα ήταν ακόμα σπάνιο αρωματικό, μόνο για βασιλικά τραπέζια. Και το βούτυρο δεν ήταν ποτέ αυτονόητο. Στις φτωχότερες περιοχές της Ευρώπης, χρησιμοποιούσαν λίπος, χοιρινό λαρδί ή ακόμη και λάδι. Η μαργαρίνη, αυτό που αργότερα θα γίνει γνωστό στην Ελλάδα ως Βιτάμ, εμφανίζεται στα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά διαδόθηκε ευρέως μόνο μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στην Ελλάδα, το πρώτο «κέικ» που πλησίασε τη σημερινή μορφή του ήρθε από τις Μικρασιάτισσες και τις Αρμένισσες. Πλούσιο σε αυγά, φτιαγμένο στο χέρι με χτύπημα που κρατούσε ώρα, και πάντα με μυρωδιές όπως μαστίχα, ροδόνερο, ή πορτοκαλόφλουδα. Η βανίλια ήταν πολυτέλεια μέχρι που άρχισε να κυκλοφορεί η συνθετική μορφή της, με τη χαρακτηριστική πράσινη αμπαλαρισμένη αμπούλα.

Το μαλακό, αφράτο, φουσκωτό κέικ που έχουμε σήμερα, με baking powder, μαργαρίνη και άρωμα βανίλιας, είναι εφεύρεση του 20ού αιώνα. Ό,τι προηγήθηκε ήταν κάτι πολύ πιο πρωτόγονο, πιο σκληρό και συχνά πιο συμβολικό. Δεν ήταν απόλαυση· ήταν τελετουργία, ανάγκη ή προσφορά. Κι αυτό το κάνει ακόμα πιο ενδιαφέρον.