Πως καταλαβαίνεις απο το επίθετο κάποιου αν ειναι απο τη Λακωνική Μάνη ή τη Μεσσηνιακή Μάνη

Η Μάνη δεν ήταν ποτέ ένας ενιαίος και απλός γεωγραφικός όρος. Ήταν ένα σύμπαν από πέτρα, τιμή, βεντέτες, πύργους και οικογενειακές καταγωγές που σήμαιναν πολλά περισσότερα απ’ ό,τι σήμερα. Ο διαχωρισμός ανάμεσα στη Λακωνική Μάνη και τη Μεσσηνιακή Μάνη δεν ήταν απλώς διοικητικός. Είχε γλωσσικά, πολιτισμικά, ακόμα και ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά. Και κάπου εκεί έρχεται και το ζήτημα του επωνύμου. Ποια κατάληξη έχει; Γιατί αυτό από μόνο του μπορεί να κρύβει μια ολόκληρη καταγωγή.

Στη Λακωνική Μάνη –που περιλαμβάνει την Αρεόπολη, το Γύθειο, τον Κότρωνα και τα βράχια μέχρι το Ταίναρο– τα επίθετα έχουν σχεδόν πάντα την κατάληξη -άκος. Το -άκος δεν ήταν απλώς τοπικό γλωσσικό φαινόμενο. Ήταν σύμβολο της ιδιαίτερης αυτής υποπεριοχής, ένδειξη καταγωγής, αλλά και μερικές φορές, αποτέλεσμα επιβολής. Μετά την επανάσταση του 1821 και την είσοδο της Μάνης στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος, οι αρχές για λόγους διοικητικούς και ελέγχου, κατέγραψαν τους κατοίκους με ομοιογενείς καταλήξεις. Έτσι γενικεύτηκε η χρήση του -άκος για την Ανατολική Μάνη. Πολλοί Μανιάτες μάλιστα δηλώνουν υπερήφανα πως “άμα το όνομά σου τελειώνει σε -άκος, είσαι Λάκωνας και όχι Μεσσήνιος”.

Αντίθετα, στη Μεσσηνιακή Μάνη, τη λεγόμενη και Έξω Μάνη, που φτάνει ως την Καρδαμύλη και τη Βέργα της Καλαμάτας, οι καταλήξεις αλλάζουν. Εκεί κυριαρχούν οι καταλήξεις -έας, -έας, αλλά και κάποιες πιο σπάνιες όπως -ίτης, -άρης, ακόμα και απλές λέξεις χωρίς κατάληξη. Αυτό δεν συνέβη τυχαία. Η Μεσσηνιακή Μάνη αποκόπηκε διοικητικά από τη Λακωνία ήδη από το 1937 με διάταγμα της κυβέρνησης Μεταξά, σε μια προσπάθεια να διασπαστεί το ενιαίο μέτωπο των Μανιατών. Αυτή η πολιτική χειρονομία είχε άμεσο αντίκτυπο και στους τρόπους καταγραφής των κατοίκων.

Σημαντικός ρόλος σε αυτή την κατάληξη είχαν και οι μετακινήσεις πληθυσμών, οι γάμοι ανάμεσα σε οικογένειες των δύο πλευρών, αλλά και η διαφορετική γλωσσική επιρροή. Η Ανατολική Μάνη είχε στενότερους δεσμούς με τη Σπάρτη και τα χωριά του Πάρνωνα, ενώ η Δυτική Μάνη ήταν πιο ανοιχτή προς τη Μεσσηνία και την Καλαμάτα, κάτι που καθρεφτίζεται και στη ντοπιολαλιά αλλά και στα ήθη και έθιμα.

Αν δεις ένα επίθετο όπως Μιχαλόπουλος ή Κωνσταντέας, είναι σχεδόν βέβαιο πως πρόκειται για Μεσσηνιακή καταγωγή. Αν δεις Τζανετάκος, Καπετανάκος, Κουρτάκος, κατά πάσα πιθανότητα η ρίζα είναι Ανατολικομανιάτικη. Υπάρχουν φυσικά και εξαιρέσεις. Οικογένειες που μετακινήθηκαν ή άλλαξαν το όνομά τους με τα χρόνια για να αποφύγουν τις βεντέτες ή για λόγους κοινωνικής ανόδου.

Το πιο εντυπωσιακό είναι πως ακόμα και σήμερα, οι ίδιοι οι Μανιάτες αναγνωρίζουν την καταγωγή ενός ανθρώπου όχι μόνο από το όνομα, αλλά από το ύφος, τον τρόπο που μιλάει, το πώς στέκεται. Η Μάνη διατηρεί ένα άγραφο DNA πολιτισμικής μνήμης που αποτυπώνεται στο επώνυμο αλλά δεν τελειώνει εκεί. Είναι όλο το πακέτο. Οι πέτρες του πύργου, το όπλο στον τοίχο, το γδικιωμό που δεν ξεχνιέται.

ΣΗΜΕΡΑ ΕΙΝΑΙ Η ΤΥΧΕΡΗ ΣΟΥ ΜΕΡΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΔΩΡΑ* ΠΟΥ ΘΑ ΣΕ ΑΦΗΣΟΥΝ ΑΦΩΝΟ!