Πώς την πάτησε έτσι ο Αριστοτέλης με τα χέλια;

Φαντάσου έναν άνθρωπο με μυαλό που άλλαξε τον κόσμο, έναν φιλόσοφο που έβαλε τα θεμέλια της επιστήμης, να στέκεται μπροστά σε έναν βάλτο, να κοιτάζει τα χέλια και να ξύνει το κεφάλι του. Ο Αριστοτέλης, ο αρχαίος Έλληνας που έγραψε για τα πάντα, από τις ψυχές μέχρι τα αστέρια, έπεσε σε μια από τις πιο απίθανες παγίδες της φύσης. Περπατώντας στις όχθες ποταμών, παρατηρώντας αυτά τα γλιστερά πλάσματα να ξεγλιστρούν μέσα στη λάσπη, έφτασε σε ένα συμπέρασμα που σήμερα μας κάνει να γελάμε: τα χέλια, έλεγε, δεν γεννιούνται από γονείς. Δεν έχουν αυγά, δεν ζευγαρώνουν—απλώς ξεπηδούν από τη γη, σαν να τα φτιάχνει η ίδια η λάσπη με κάποιο μυστήριο τρόπο.

Η ιδέα δεν ήρθε από το πουθενά. Ο Αριστοτέλης δεν ήταν κάποιος που πετούσε θεωρίες στον αέρα χωρίς να κοιτάξει. Πέρασε χρόνια σκύβοντας πάνω από ζώα, τεμαχίζοντά τα, παρατηρώντας κάθε λεπτομέρεια που μπορούσε να δει με τα μάτια του. Όταν έφτασε στα χέλια, όμως, η φύση του έπαιξε ένα σκληρό παιχνίδι. Δεν έβρισκε τίποτα που να μοιάζει με όργανα αναπαραγωγής, ούτε αυγά, ούτε μικρά χελάκια να κολυμπούν γύρω τους. Και δεν ήταν μόνο αυτός—κανείς στην εποχή του δεν είχε δει τα χέλια να κάνουν κάτι που να θυμίζει ζευγάρωμα. Έτσι, έγραψε στο έργο του, το Ιστορία των Ζώων, ότι αυτά τα πλάσματα γεννιούνται από τη γη, μια διαδικασία που ονόμαζε αυθόρμητη γένεση. Ήταν σίγουρος ότι η λάσπη, ζεσταμένη από τον ήλιο και ανακατεμένη με νερό, είχε τη δύναμη να φτιάχνει ζωή από το τίποτα.

Αυτό που δεν ήξερε ο Αριστοτέλης—και πώς να το ξέρει;—είναι ότι τα χέλια κρύβουν ένα από τα πιο τρελά μυστικά της φύσης. Χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τις λασπώδεις όχθες της Ελλάδας, στη μέση του Ατλαντικού, υπάρχει ένα μέρος που λέγεται Σαργασσό Θάλασσα. Εκεί, κάτω από τα κύματα, τα χέλια κάνουν το αδιανόητο: ταξιδεύουν από ποτάμια και λίμνες όλης της Ευρώπης, διασχίζουν ωκεανούς, για να γεννήσουν τα μικρά τους. Τα μωρά τους, μικροσκοπικά και διάφανα σαν γυαλί, επιπλέουν πίσω με τα ρεύματα, μεγαλώνουν κρυφά και ξαναγυρίζουν στα νερά που ο Αριστοτέλης παρατηρούσε. Αυτό το ταξίδι, τόσο τεράστιο και τόσο καλά κρυμμένο, δεν υπήρχε τρόπος να το πιάσει το βλέμμα του, όσο κοφτερό κι αν ήταν.

Η θεωρία του δεν έμεινε απλώς μια παράξενη ιδέα στην αρχαιότητα. Για πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι την πίστευαν. Φυσιοδίφες, λόγιοι, ακόμα και ψαράδες έλεγαν ότι τα χέλια είναι παιδιά της λάσπης, επειδή ο Αριστοτέλης το είχε πει. Και γιατί να τον αμφισβητήσουν; Ήταν ο άνθρωπος που είχε εξηγήσει τον κόσμο με τρόπο που κανείς άλλος δεν είχε τολμήσει. Όμως, η αλήθεια άρχισε να ξετυλίγεται πολύ αργότερα, όταν ένας Δανός επιστήμονας, ο Γιοχάνες Σμιντ, πέρασε δεκαετίες ψάχνοντας τη θάλασσα. Στις αρχές του 20ού αιώνα, ανακάλυψε τα μικροσκοπικά larvae των χελιών στη Σαργασσό Θάλασσα, αποδεικνύοντας ότι ο Αριστοτέλης είχε πέσει τελείως έξω. Τα χέλια δεν ήταν θαύματα της λάσπης—ήταν ταξιδιώτες του ωκεανού, με μια ζωή πιο απίστευτη κι από παραμύθι.

Το πιο συναρπαστικό κομμάτι αυτής της ιστορίας είναι πώς ένας άνθρωπος σαν τον Αριστοτέλη, με τόση δίψα για γνώση, έπεσε σε μια τόσο παράξενη παρεξήγηση. Δεν είχε τηλέσκοπια, δεν είχε χάρτες του Ατλαντικού, δεν είχε καν τρόπο να δει πέρα από την επιφάνεια του νερού. Κι όμως, η αποτυχία του μας δείχνει κάτι μαγικό: ακόμα και οι μεγαλύτεροι νόες μπορούν να χαθούν μπροστά στα μυστήρια της φύσης. Τα χέλια, με την κρυφή τους ζωή, τον ξεγέλασαν, και η ιστορία τους έμεινε σαν ένα παράξενο κεφάλαιο στη μεγάλη του περιπέτεια να καταλάβει τον κόσμο.