Πώς ξεχώριζαν ποιος ήταν Εβραίος; Ζητούσαν τα ονόματα των παππούδων σου και σε έστελναν στο τρένο.

Το να είσαι Εβραίος στη ναζιστική Γερμανία δεν σήμαινε απλώς να πιστεύεις σε μια θρησκεία. Δεν τους ενδιέφερε τι έλεγες ότι πιστεύεις. Δεν τους ενδιέφερε αν πήγαινες σε συναγωγή ή σε εκκλησία. Τους ενδιέφερε ποιοι ήταν οι παππούδες σου. Αυτό ήταν αρκετό για να θεωρηθείς “φυλετικά Εβραίος”. Και γι’ αυτό, δεν υπήρχε επιστροφή.

Από το 1933 και μετά, οι Ναζί άρχισαν να συγκεντρώνουν πληροφορίες από ληξιαρχικές πράξεις γέννησης, γάμου και βάπτισης, αρχεία σχολείων, εκκλησιών και δήμων. Ο καθένας όφειλε να δηλώσει εγγράφως το πλήρες ονοματεπώνυμο και τη θρησκεία των γονιών και των τεσσάρων παππούδων του. Αν από εκεί έβγαινε κάποια “ύποπτη” καταγωγή, σε καλούσαν για έλεγχο.

Τα κριτήρια των Νόμων της Νυρεμβέργης του 1935 δεν ήταν θρησκευτικά αλλά “φυλετικά”. Αν τρεις ή περισσότεροι από τους παππούδες σου είχαν γεννηθεί Εβραίοι, θεωρούσουν πλέον πλήρως Εβραίος, ακόμα κι αν εσύ είχες βαπτιστεί Χριστιανός ή δήλωνες άθεος. Εάν οι παππούδες σου ήταν μικτό υπόβαθρο, τότε χαρακτηριζόσουν “μισοεβραίος” και το μέλλον σου εξαρτιόταν από τη διάθεση των αξιωματούχων.

Μόνο από αυτό, μπορούσαν να σε απολύσουν, να σου απαγορεύσουν να σπουδάσεις, να παντρευτείς, να ταξιδέψεις, να έχεις περιουσία. Κι αυτό ήταν το πρώτο βήμα. Δεν είχε σημασία τι είχες κάνει στη ζωή σου. Ένας 90χρονος πολεμικός ήρωας του Α’ Παγκοσμίου μπορούσε να συλληφθεί επειδή είχε Εβραία γιαγιά.

Οι φήμες και τα ψευδή επώνυμα συμπλήρωναν το παζλ. Πολλοί άνθρωποι καταγγέλλονταν στην αστυνομία απλώς επειδή “κάποιος είπε” ότι ήταν Εβραίοι ή είχαν “ύποπτο” όνομα. Η γειτονιά παρακολουθούσε. Ο φόβος έδινε τη θέση του στον φθόνο. Ο φθόνος γινόταν καταγγελία. Η καταγγελία οδηγούσε στο στρατόπεδο.

Σε πολλές περιπτώσεις, τους ανάγκαζαν να γδυθούν για να ελέγξουν αν ήταν περιτετμημένοι — μια απάνθρωπη και ταπεινωτική διαδικασία που θεωρούσαν “σαφές σημάδι” εβραϊκής ταυτότητας. Η αξιοπρέπεια διαλυόταν. Η απογύμνωση γινόταν ρουτίνα.

Από το 1941, ήρθε και το κίτρινο άστρο. Όλοι οι Εβραίοι υποχρεώθηκαν να το ράψουν στα ρούχα τους. Όχι μόνο για να είναι ορατοί από τις Αρχές. Αλλά και για να τους βλέπουν οι περαστικοί. Να τους αποφεύγουν, να τους φτύνουν, να τους φοβούνται. Το άστρο ήταν η κοινωνική εκτέλεση πριν από την κανονική.

Δεν τους έπιαναν λοιπόν τυχαία. Δεν ήταν ένα “σαφές βλέμμα” ή μια υποψία. Ήταν ένα ολοκληρωμένο σύστημα καταγραφής, νόμων, ερμηνειών, καταγγελιών, εξευτελισμών και εξόντωσης. Από τα χαρτιά και τα μητρώα, στις λίστες. Από τις λίστες, στο τραίνο. Από το τραίνο, στο Άουσβιτς.