Ποτέ δεν είναι αργά να μάθεις σε τι διαφέρουν οι πλανήτες από τα αστέρια

Όταν κοιτάζεις τον νυχτερινό ουρανό, βλέπεις ένα ατελείωτο σύμπαν από φωτεινά σημεία. Μερικά από αυτά είναι πλανήτες, ενώ άλλα είναι αστέρια. Όμως, ποια είναι η διαφορά τους; Αυτή η ερώτηση έχει απασχολήσει τους ανθρώπους από την αρχαιότητα, με τους πρώτους αστρονόμους να προσπαθούν να κατανοήσουν την ουράνια μηχανική πολύ πριν την ανακάλυψη των τηλεσκοπίων.

Οι πλανήτες και τα αστέρια φαίνονται παρόμοια στο γυμνό μάτι, αλλά είναι τελείως διαφορετικά ουράνια σώματα. Οι πλανήτες είναι ουράνια σώματα που κινούνται σε τροχιά γύρω από ένα αστέρι και δεν παράγουν το δικό τους φως. Στο ηλιακό μας σύστημα, οι πλανήτες όπως η Γη, ο Άρης και ο Δίας αντανακλούν το φως του Ήλιου, κάτι που τους κάνει ορατούς από τη Γη. Αντίθετα, τα αστέρια είναι γιγάντιες σφαίρες αερίου που παράγουν ενέργεια μέσω πυρηνικών αντιδράσεων. Ο Ήλιος, για παράδειγμα, είναι ένα αστέρι και όχι πλανήτης, καθώς ακτινοβολεί τη δική του θερμότητα και φως.

Ένας εύκολος τρόπος να διακρίνουμε τους πλανήτες από τα αστέρια είναι η κίνηση και η λάμψη τους. Οι πλανήτες φαίνονται να κινούνται αργά στον ουρανό, αλλάζουν θέση σε σχέση με τα υπόλοιπα αστέρια και δεν τρεμοπαίζουν όπως τα αστέρια. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα αστέρια βρίσκονται σε τεράστιες αποστάσεις από τη Γη και το φως τους διασκορπίζεται καθώς περνά μέσα από την ατμόσφαιρα, δημιουργώντας το γνωστό φαινόμενο της «τρεμούλας». Οι πλανήτες, επειδή είναι πολύ πιο κοντά, εμφανίζονται σταθεροί και φωτεινοί.

Στην αρχαιότητα, οι άνθρωποι είχαν ήδη παρατηρήσει τις κινήσεις των «πλανητών», όρος που προέρχεται από την ελληνική λέξη “πλανήτης”, που σημαίνει “περιπλανώμενος”. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν καταγράψει πέντε πλανήτες – τον Ερμή, την Αφροδίτη, τον Άρη, τον Δία και τον Κρόνο – οι οποίοι ξεχώριζαν από τα υπόλοιπα ουράνια σώματα λόγω της κίνησής τους. Ο Γαλιλαίος, τον 17ο αιώνα, ήταν ο πρώτος που παρατήρησε τις φάσεις της Αφροδίτης και τα φεγγάρια του Δία, αποδεικνύοντας ότι οι πλανήτες κινούνται γύρω από τον Ήλιο, και όχι γύρω από τη Γη, ανατρέποντας την έως τότε κυρίαρχη γεωκεντρική θεωρία.

Επιπλέον, τα αστέρια γεννιούνται και πεθαίνουν σε κοσμικές χρονικές κλίμακες. Γίνονται λευκοί νάνοι, νετρονιακά αστέρια ή ακόμα και μαύρες τρύπες, ανάλογα με τη μάζα τους. Οι πλανήτες, από την άλλη, δημιουργούνται από τα υπολείμματα αυτών των αστρικών διεργασιών. Σχηματίζονται από αέρια και σκόνη που συγκεντρώνονται γύρω από ένα νέο αστέρι και μπορεί να γίνουν κατοικήσιμοι, όπως η Γη, ή αέριοι γίγαντες, όπως ο Δίας.

Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι οι εξωπλανήτες, δηλαδή πλανήτες που βρίσκονται έξω από το ηλιακό μας σύστημα, ανακαλύπτονται με διάφορες μεθόδους, κυρίως μετρώντας την ελαφριά μείωση της φωτεινότητας των άστρων όταν οι πλανήτες περνούν μπροστά από αυτά. Μέχρι στιγμής, έχουμε ανακαλύψει χιλιάδες τέτοιους κόσμους, μερικοί από τους οποίους έχουν συνθήκες που θα μπορούσαν να επιτρέψουν την ύπαρξη ζωής.

Έτσι, την επόμενη φορά που θα κοιτάξεις τον ουρανό, μπορείς να δοκιμάσεις να εντοπίσεις έναν πλανήτη ανάμεσα στα αστέρια. Αν το φως του είναι σταθερό και δεν τρεμοπαίζει, είναι πολύ πιθανό να κοιτάζεις έναν από τους περιπλανώμενους συνοδοιπόρους της Γης στο ηλιακό μας σύστημα.