Πού πήγαινε η περιουσία ενός αρχαίου Έλληνα αν πέθαινε; Έκαναν διαθήκες; Τι ίσχυε αν δεν είχε παιδιά;
Δεν άφηναν απλώς περιουσία. Άφηναν ένα σχέδιο για τη συνέχιση του ονόματός τους. Η διαθήκη στην αρχαία Ελλάδα ήταν πράξη εξουσίας.
Στην αρχαία Ελλάδα, η έννοια της διαθήκης δεν ήταν απλώς μια γραπτή πράξη, αλλά ένα κοινωνικό και πολιτικό εργαλείο με βαρύτητα. Δεν μπορούσε ο καθένας να συντάξει διαθήκη. Στην Αθήνα, για παράδειγμα, μόνο οι πολίτες με πλήρη δικαιώματα και χωρίς πίεση ή πλάνη μπορούσαν να το κάνουν. Ο βασικός σκοπός δεν ήταν να αφήσουν πλούτη, αλλά να εξασφαλίσουν τη συνέχεια του οίκου — δηλαδή της οικογένειας και της λατρείας των προγόνων.
Αν κάποιος πέθαινε χωρίς διαθήκη, και είχε νόμιμους αρσενικούς απογόνους, η περιουσία περνούσε αυτομάτως σε αυτούς. Οι γυναίκες δεν μπορούσαν να κληρονομήσουν άμεσα, αλλά μέσω του γάμου. Αν ο άντρας δεν είχε γιους, μπορούσε να υιοθετήσει κάποιον εν ζωή ή μέσω της διαθήκης. Αυτή η υιοθεσία λεγόταν “διαθήκη υιοθεσίας” και ήταν συχνή — ο θετός γιος έπαιρνε το όνομα και τα χρέη του οίκου.
Αν δεν υπήρχε διαθήκη και δεν υπήρχαν παιδιά, τότε η περιουσία μπορούσε να πάει στους συγγενείς εξ αίματος, με σειρά προτεραιότητας. Πρώτα οι αδελφοί, μετά οι ανιψιοί και έτσι προχωρούσε. Οι δικαστικές διαμάχες μεταξύ διεκδικητών ήταν συχνές, και υπάρχουν λόγοι που πολλά έργα του Ισοκράτη, του Δημοσθένη και του Λυσία σχετίζονται με κληρονομικά ζητήματα.
Υπήρχε κι ένα πολύ ιδιαίτερο φαινόμενο: αν κάποιος είχε μόνο κόρες, η κόρη μπορούσε να κληρονομήσει υπό έναν όρο: να παντρευτεί κάποιον που θα αναλάμβανε την ευθύνη του οίκου. Έτσι, η προίκα δεν ήταν ατομικό δικαίωμα αλλά μέσο εξασφάλισης της συνέχειας της πατρικής γραμμής.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας, όπως η Σπάρτη ή η Γόρτυνα της Κρήτης, οι γυναίκες μπορούσαν να έχουν περισσότερα δικαιώματα πάνω στην περιουσία — είτε ως κόρες, είτε ως χήρες. Οι τοπικοί νόμοι διέφεραν και δείχνουν πόσο πολυμορφική ήταν η έννοια της κληρονομιάς στον αρχαίο ελληνικό κόσμο.
Η διαθήκη, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, δεν ήταν κάτι δεδομένο. Ήταν πράξη εξουσίας, καθοριστική για τη μνήμη και τη μοίρα του οίκου. Όταν κάποιος έγραφε τη διαθήκη του, δεν άφηνε απλώς χρήματα ή σπίτια — άφηνε μια προσεκτικά δομημένη συνέχεια, ένα σχέδιο επιβίωσης της οικογένειας και του ονόματός του.
Διαβάστε ακόμα
Τι γινόταν στην αρχαία Ελλάδα αν ένας άντρας πέθαινε και είχε κόρη αντι για γιο
Γιατί οι γυναίκες της Σπάρτης είχαν περισσότερα δικαιώματα από άλλες στην αρχαία Ελλάδα
Πόσο χρονών παντρεύονταν οι γυναίκες στην Αρχαία Ελλάδα και πόσο οι άντρες
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
