Πριν τους μετεωρίτες, πριν τους δεινόσαυρους, όλη η ζωή καταστράφηκε στη Γη από το οξυγόνο
Δεν ήταν ατύχημα. Το οξυγόνο σκότωσε σχεδόν όλη τη ζωή στη Γη πριν από 2,4 δισ. χρόνια. Και πάνω στα απομεινάρια της χτίστηκε η δική μας ύπαρξη.
Σήμερα το οξυγόνο είναι συνώνυμο της ζωής. Αν δεν αναπνέεις, δεν ζεις. Όμως κάποτε, το οξυγόνο ήταν δηλητήριο. Και όταν εμφανίστηκε, προκάλεσε την πρώτη μαζική εξαφάνιση ειδών στην ιστορία του πλανήτη. Όχι από ατύχημα. Από χημική βία. Ήταν η εποχή που ο αέρας έγινε φονιάς.
Πριν από περίπου 2,4 δισεκατομμύρια χρόνια, η Γη ήταν γεμάτη μικροσκοπικούς οργανισμούς. Ζούσαν σε θάλασσες χωρίς οξυγόνο, ανέπνεαν μεθάνιο ή θείο, κι ο κόσμος τους ήταν σκοτεινός, γεμάτος αμμωνία, διοξείδιο και χημική ησυχία. Μέχρι που εμφανίστηκαν κάποια πλάσματα που έκαναν κάτι πρωτοφανές: φωτοσύνθεση. Οι κυανοβακτήριες άρχισαν να απορροφούν το φως του ήλιου και να παράγουν οξυγόνο. Στην αρχή αυτό δεσμευόταν από μέταλλα, αλλά όταν ο σίδηρος κορέστηκε, το οξυγόνο άρχισε να απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα. Και τότε, άλλαξε τα πάντα.
Το γεγονός αυτό λέγεται Great Oxidation Event. Οι περισσότεροι οργανισμοί που υπήρχαν ως τότε δεν μπορούσαν να επιβιώσουν σε περιβάλλον με οξυγόνο. Το οξυγόνο ήταν γι’ αυτούς δηλητήριο. Σκότωνε τα κύτταρα, κατέστρεφε τα ένζυμα, και διέλυε τις χημικές ισορροπίες. Έτσι, μέσα σε σχετικά σύντομο γεωλογικό χρόνο, η πλειονότητα των μορφών ζωής εξαφανίστηκε. Ήταν η πρώτη οικολογική καταστροφή. Και την προκάλεσαν πλάσματα που έκαναν κάτι απλό: φως + νερό + διοξείδιο = οξυγόνο.
Αλλά μαζί με την καταστροφή, ήρθε και η ευκαιρία. Οι λίγοι οργανισμοί που κατάφεραν να επιβιώσουν, άρχισαν να εξελίσσονται με βάση το νέο στοιχείο. Έμαθαν να αναπνέουν με οξυγόνο. Η αερόβια αναπνοή είναι πολύ πιο αποδοτική. Και αυτό οδήγησε, μετά από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, στην εμφάνιση πολυκύτταρων οργανισμών, ζώων, ανθρώπων.
Το οξυγόνο δεν ήταν πάντα φίλος. Ήταν εχθρός. Ήταν ο πρώτος μαζικός εξολοθρευτής της ζωής. Πριν τους δεινόσαυρους, πριν τους μετεωρίτες, πριν τις μεγάλες παγετώνες, υπήρξε μια σιωπηλή γενοκτονία. Έγινε αργά. Αθόρυβα. Στα βάθη των ωκεανών και στο βάθος του χρόνου.
Η ζωή στη Γη ξαναγράφτηκε από κάτι που σήμερα θεωρούμε φυσικό και αυτονόητο. Ο αέρας που αναπνέουμε είναι προϊόν μιας παλιάς επανάστασης. Και πάνω στα απομεινάρια εκείνης της καταστροφής, χτίστηκε ό,τι ζει σήμερα.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
