Ραδιενέργεια στα σχολεία, στα νοσοκομεία, στους φτωχούς – Τα πειράματα που έγιναν χωρίς καμία συναίνεση

Στην Αμερική του Ψυχρού Πολέμου, η ανάγκη να κατανοηθεί η ραδιενέργεια δεν περιορίστηκε σε εργαστήρια. Από τη δεκαετία του 1940 και για δεκαετίες μετά, χιλιάδες άνθρωποι έγιναν άθελά τους μέρος ενός σκοτεινού πειράματος. Παιδιά, ασθενείς, φτωχοί, φυλακισμένοι, ακόμη και νεκροί — όλοι θύματα της «επιστήμης της σιωπής».

Ανυποψίαστοι ασθενείς σε νοσοκομεία των ΗΠΑ έλαβαν ενέσεις με πλουτώνιο και άλλα ραδιενεργά υλικά. Δεν τους το είπε κανείς. Τους έλεγαν ότι ήταν “μια απλή ένεση”. Στην πραγματικότητα, ήταν μέρος δοκιμών που στόχευαν να κατανοήσουν πώς ταξιδεύει η ραδιενέργεια στο ανθρώπινο σώμα. Στο σώμα τους.

Παιδιά σε ορφανοτροφεία έπιναν γάλα με ραδιενεργά ίχνη. Έγκυες γυναίκες, συχνά φτωχές και απελπισμένες, δέχονταν “βιταμίνες” που ήταν στην ουσία ραδιενεργός σίδηρος. Κανείς δεν τους εξηγούσε τι ακριβώς περιείχαν. Πολλές γέννησαν παιδιά με προβλήματα υγείας που ποτέ δεν αποδόθηκαν επίσημα στους πειραματισμούς.

Φυλακισμένοι στις πολιτείες Ουάσινγκτον και Όρεγκον υπέστησαν πειράματα απευθείας στα γεννητικά τους όργανα. Οι όρχεις τους ακτινοβολήθηκαν, δήθεν για να μελετηθεί η στειρότητα. Μερικοί έκαναν παιδιά με σοβαρές γενετικές ανωμαλίες. Το κράτος τους χρησιμοποίησε χωρίς να τους ρωτήσει. Σαν πειραματόζωα.

Όλα έγιναν υπό την αιγίδα οργανισμών όπως η Αμερικανική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας και το Υπουργείο Άμυνας. Πολλά πανεπιστήμια συμμετείχαν: ανάμεσά τους και το Vanderbilt. Οι ερευνητές δικαιολογούσαν τις πράξεις τους ως «αναγκαίες για την εθνική ασφάλεια». Η ηθική σιωπούσε μπροστά στη σκιά της βόμβας.

Το 1994, ο πρόεδρος Μπιλ Κλίντον αποκάλυψε την αλήθεια. Ίδρυσε την Επιτροπή Ηθικής Ακτινοβολίας για να ερευνήσει τα γεγονότα. Η Υπουργός Ενέργειας Χέιζελ Ο’Λίρι αποκάλυψε πάνω από 1,6 εκατομμύρια σελίδες αποχαρακτηρισμένων εγγράφων. Ξαφνικά, η Αμερική έμαθε τι συνέβη. Ποτέ όμως δεν μάθαμε πόσοι πλήρωσαν το τίμημα.

Τα θύματα δεν ήταν μόνο εν ζωή. Σε πολλά περιστατικά, το κράτος εκταφίασε νεκρούς χωρίς άδεια των οικογενειών τους. Ήθελαν να μετρήσουν πόση ραδιενέργεια είχε παραμείνει στα οστά τους. Οι ίδιοι άνθρωποι που δεν ήξεραν ποτέ τι τους έκαναν, δεν βρήκαν ησυχία ούτε μετά θάνατον.

Ανάλογα πειράματα έγιναν και αλλού. Στην ΕΣΣΔ, κρατούμενοι των γκουλάγκ χρησιμοποιήθηκαν για εξόρυξη ραδιενεργού υλικού. Στον Ειρηνικό, οι κάτοικοι των Νησιών Μάρσαλ εκτέθηκαν σκόπιμα στην ακτινοβολία των πυρηνικών δοκιμών. Στη Βενεζουέλα, αυτόχθονες φυλές δέχθηκαν ραδιενεργό ιώδιο από ερευνητές που δεν πήραν ποτέ συναίνεση.

Οι άνθρωποι αυτοί δεν ζητούσαν τίποτα. Κι όμως, έγιναν μέρος ενός πειράματος που δεν επέλεξαν. Όχι για να σωθούν, αλλά για να μελετηθούν. Δεν ήταν ήρωες του πολέμου. Ήταν οι αόρατοι τραυματίες της επιστήμης.