Τη Μολότοφ δεν την έφτιαξε ο Μολότοφ. Την έφτιαξαν οι εχθροί του και του την αφιέρωσαν
Το κοκτέιλ Μολότοφ πήρε το όνομά του από έναν Σοβιετικό υπουργό. Όχι επειδή το έφτιαξε, αλλά επειδή του το αφιέρωσαν οι Φινλανδοί που τους βομβάρδιζε.
Το 1939, ο Κόκκινος Στρατός του Στάλιν επιτέθηκε στη Φινλανδία, αρχίζοντας τον λεγόμενο Χειμερινό Πόλεμο. Ο σοβιετικός Υπουργός Εξωτερικών, Βιατσεσλάβ Μιχαήλοβιτς Μόλοτοφ, απηύθυνε τότε ένα από τα πιο εξοργιστικά ψεύδη της προπαγάνδας. Είπε δημόσια ότι οι Σοβιετικοί δεν έριχναν βόμβες, αλλά καλάθια με τρόφιμα στους πεινασμένους Φινλανδούς.
Οι Φινλανδοί απάντησαν με μια ατάκα που έμεινε στην ιστορία: αφού μας στέλνει «ψωμί», ας του στείλουμε εμείς ένα «ποτό» να το συνοδεύσει. Το ονόμασαν κοκτέιλ Μολότοφ, ειρωνευόμενοι εκείνον που δήθεν έριχνε φιλανθρωπικά πακέτα από τον ουρανό.
Ήταν αυτοσχέδιες γυάλινες φιάλες με βενζίνη, λάδι και πίσσα, με φιτίλι στο στόμιο. Όταν έσπαγαν πάνω σε σοβιετικά άρματα, φούντωνε η φωτιά και τα άρματα πνίγονταν στις φλόγες. Η φιάλη είχε μέσα της φρίκη, όχι αλκοόλ. Και όμως, το όνομα του σοβιετικού υπουργού έγινε συνώνυμο ενός εμπρηστικού όπλου, χωρίς ο ίδιος να το έχει φτιάξει ποτέ.
Η φινλανδική αντίσταση έκανε μαζική χρήση αυτών των φιαλών, συχνά σε παγωμένα τοπία με θερμοκρασίες -30°C. Είχαν προσθέσει πίσσα και θειούχες ενώσεις για να κολλάνε στις μεταλλικές επιφάνειες των αρμάτων. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, οι στρατιώτες της γραμμής Μάνερχαϊμ κρατούσαν πίσω τα σοβιετικά τεθωρακισμένα με ένα απλό γυάλινο όπλο.
Το κοκτέιλ Μολότοφ δεν γεννήθηκε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είχε χρησιμοποιηθεί και νωρίτερα, όπως στον Ισπανικό Εμφύλιο, αλλά μόνο με τη φινλανδική ειρωνεία απέκτησε το όνομα που έμελλε να γίνει παγκόσμιο. Από τότε χρησιμοποιήθηκε σε κάθε είδους αντάρτικο, εξέγερση, πόλεμο πόλης ή λαϊκή αντίσταση. Από τη Βουδαπέστη το 1956 ως την Πράγα το ’68, από τη Χιλή ως την Παλαιστίνη, και από τα Εξάρχεια ως την Ουκρανία του 2022.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι Φινλανδοί το τελειοποίησαν. Αντί για φιτίλι, χρησιμοποίησαν σπίρτα καταιγίδας, αμπούλες με χημικά που έπιαναν φωτιά μόλις έσπαγε η φιάλη και μίγματα με πίσσα και ζελέ βενζίνης που κολλούσαν στα πάντα. Η εταιρεία ποτών Alko της Φινλανδίας παρήγαγε επίσημα εκατοντάδες χιλιάδες κοκτέιλ Μολότοφ, συσκευασμένα με οδηγίες και σπίρτα.
Καμία χώρα δεν θέλησε ποτέ να αναγνωρίσει επισήμως αυτό το όπλο ως δικό της. Ήταν πάντα «όπλο των φτωχών», των πολιτών, των ανταρτών, των κυνηγημένων. Η ειρωνεία παραμένει: ένας Σοβιετικός υπουργός έδωσε άθελά του το όνομά του στο σύμβολο της αντικρατικής φωτιάς.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
