Τι πίστευαν οι Αρχαίοι Έλληνες για τα δίδυμα;

Στην Αρχαία Ελλάδα τα δίδυμα παιδιά θεωρούνταν απόδειξη θεϊκής παρέμβασης. Δεν ήταν απλώς σπάνιο φαινόμενο. Ήταν μήνυμα από τον ουρανό ή τους κάτω κόσμους, ανάλογα με τις περιστάσεις της γέννησης. Ορισμένοι τα έβλεπαν ως ευλογία, άλλοι ως οιωνό. Στη μυθολογία, η πιο διάσημη περίπτωση ήταν οι Διόσκουροι, τα δίδυμα αδέλφια Κάστορας και Πολυδεύκης, παιδιά της Λήδας. Το ιδιαίτερο ήταν πως δεν είχαν τον ίδιο πατέρα.

Ο Κάστορας ήταν θνητός, γιος του Τυνδάρεω, ενώ ο Πολυδεύκης ήταν αθάνατος, γιος του Δία. Οι αρχαίοι εξηγούσαν έτσι το φαινόμενο των διδύμων που μοιάζουν αλλά διαφέρουν στη φύση τους. Η διπλή πατρότητα ερμηνεύει τα ασύμμετρα χαρακτηριστικά, αλλά ταυτόχρονα εμπεριέχει κάτι σχεδόν φιλοσοφικό: μια ένωση ουρανού και γης, θνητού και αθανάτου. Ο μύθος αποκαλύπτει πόσο έντονα συνέδεαν τα δίδυμα με το μεταφυσικό.

Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης δεν παραμέλησαν τη γέννηση των διδύμων στις φιλοσοφικές τους σκέψεις. Ο Πλάτωνας έβλεπε τη δυαδικότητα ως κοσμικό μοτίβο: δύο όψεις του ίδιου όντος, δύο ψυχές σε μια γέννα. Ο Αριστοτέλης έδωσε πιο φυσική εξήγηση. Πίστευε πως όταν το σπέρμα ήταν σε αφθονία και διεισδυτικό, μπορούσε να χωριστεί σε δύο αρχές ζωής. Παρατηρούσε πως οι δίδυμες κυήσεις είναι πιο συχνές σε γυναίκες με «εύκρατο σώμα» ή που είχαν γεννήσει πρόσφατα.

Ο λαός, όμως, δεν αρκούνταν στη λογική. Σε ορισμένες πόλεις, τα δίδυμα θεωρούνταν προάγγελοι αλλαγών, θετικών ή καταστροφικών. Η εμφάνισή τους μπορούσε να ερμηνευτεί ως σημάδι για τον βασιλιά, για τη σοδειά, ακόμα και για την έκβαση ενός πολέμου. Αν τα δίδυμα έμοιαζαν πολύ, ήταν καλός οιωνός. Αν διέφεραν, έκρυβαν διχασμό, ανταγωνισμό ή δυστυχία.

Στην τελετουργία, δεν ήταν λίγες οι φορές που δίδυμα παιδιά συνδέθηκαν με προφητείες ή θυσίες. Το αρχαιολογικό υλικό είναι φτωχό, όμως οι απεικονίσεις των Διοσκούρων σε ναούς και αγγεία δείχνουν πόσο σημαντική ήταν η ιδέα της δυαδικότητας και της αδελφικής ενότητας. Θεωρούνταν προστάτες των ναυτικών, σώζοντας πλοία από τις καταιγίδες, και συχνά τιμούνταν σε ζευγάρια ναών.

Η γέννηση διδύμων δεν ήταν ποτέ ουδέτερη. Ήταν εκκωφαντική είσοδος στο πεδίο των σημαδιών. Η κοινωνία της εποχής τα αντιμετώπιζε είτε με σεβασμό είτε με καχυποψία. Στην καθημερινή ζωή, δίδυμα κορίτσια θεωρούνταν πιο επικίνδυνα ως οιωνός, ενώ τα δίδυμα αγόρια θαύμαζαν γιατί συμβόλιζαν δύναμη και αδελφική αυτοθυσία, σαν τους Διόσκουρους. Ο μύθος λέει ότι ο Πολυδεύκης ζήτησε να μοιραστεί την αθανασία του με τον Κάστορα, για να μην τον χάσει.

Αυτό το ιδανικό, η πλήρης ένωση, έγινε σύμβολο αγάπης, σύνδεσης, αλλά και μυστηρίου. Δεν είναι τυχαίο που οι Ρωμαίοι μετέφρασαν τους Διόσκουρους ως Castor et Pollux και τους λάτρεψαν ως θεούς της ενότητας. Στην ελληνική σκέψη όμως, πάντα υπήρχε αυτή η σκιά: τι κρύβει η διπλή γέννηση; Είναι θείο δώρο ή προειδοποίηση;