Τι πίστευαν οι Αρχαίοι Έλληνες όταν έβλεπαν τον ήλιο να σβήνει καταμεσήμερο
Όταν έσβηνε ο ήλιος καταμεσήμερο, οι Αρχαίοι Έλληνες δεν έβλεπαν φυσική αιτία.
Στην Αρχαία Ελλάδα, ο ήλιος δεν ήταν απλώς ένα αστρονομικό σώμα. Ήταν ο Ήλιος, θεός, σύμβολο της σταθερότητας, της τάξης και της ζωής. Καθημερινά, ανέβαινε στον ουρανό με το άρμα του και φώτιζε τον κόσμο. Όταν όμως έσβηνε ξαφνικά καταμεσήμερο, οι άνθρωποι πάγωναν. Το σκοτάδι ήταν κακός οιωνός. Η φυσική διαταραχή ερμηνευόταν σαν θεϊκή παρέμβαση.
Η ηλιακή έκλειψη στην αρχαϊκή και κλασική εποχή προκαλούσε τρόμο. Οι άνθρωποι δεν ήξεραν τι ακριβώς συνέβαινε. Δεν έβλεπαν τη Σελήνη να περνά μπροστά από τον Ήλιο. Έβλεπαν απλώς τον φωτεινό δίσκο να μαυρίζει σιγά-σιγά. Για τους περισσότερους, αυτό σήμαινε οργή των θεών, επερχόμενη συμφορά ή ακόμα και καταστροφή του κόσμου.
Ο Ηρόδοτος καταγράφει ένα συγκλονιστικό περιστατικό: το 585 π.Χ., στη Μικρά Ασία, οι Λυδοί και οι Μήδοι πολεμούσαν για χρόνια. Καθώς ετοιμάζονταν για άλλη μια μάχη, ο ήλιος σκοτείνιασε ξαφνικά. Οι δύο στρατοί σταμάτησαν να πολεμούν και υπέγραψαν ειρήνη, πιστεύοντας ότι οι θεοί τούς έστελναν μήνυμα να σταματήσουν. Η έκλειψη αυτή είχε προβλεφθεί, λέγεται, από τον Θαλή τον Μιλήσιο — και αυτή ήταν η πρώτη φορά που κάποιος φιλόσοφος προέβλεπε ένα τόσο εντυπωσιακό φυσικό φαινόμενο.
Στην πρώιμη ελληνική σκέψη, η έκλειψη ήταν κάτι που διατάρασσε την κοσμική ισορροπία. Σε λογοτεχνικά κείμενα, σε τραγωδίες και χρησμούς, όταν αναφέρεται ο ήλιος που χάνεται, πάντα σημαίνει κάτι σκοτεινό: θάνατος, καταστροφή, πολιτική ανατροπή, θείος θυμός.
Αργότερα, με την ανάπτυξη της φιλοσοφικής και επιστημονικής σκέψης, κάποιοι Έλληνες στοχαστές άρχισαν να βλέπουν την έκλειψη όχι ως μυστήριο, αλλά ως φυσικό φαινόμενο που μπορεί να εξηγηθεί. Ο Αναξαγόρας ήταν από τους πρώτους που υποστήριξαν ότι η Σελήνη περνά μπροστά από τον Ήλιο και τον κρύβει. Η άποψη αυτή θεωρήθηκε βλάσφημη. Ο φιλόσοφος φυλακίστηκε, γιατί τόλμησε να μειώσει το θείο και να αποδώσει το φαινόμενο σε «υλιστική αιτία».
Σταδιακά, μέσα από τα μαθηματικά και την αστρονομία, οι Έλληνες έφτασαν στο σημείο να προβλέπουν εκλείψεις. Ο Ίππαρχος, ο Πτολεμαίος και άλλοι ερευνητές ανέπτυξαν πίνακες και μεθόδους υπολογισμού. Όμως, η λαϊκή πίστη παρέμενε φοβισμένη. Για πολλούς, μια έκλειψη δεν έπαυε να είναι κακός οιωνός, ακόμα κι αν γνώριζαν τη μηχανική της.
Ο ήλιος που σκοτεινιάζει χωρίς προειδοποίηση δεν ήταν ποτέ μια απλή σκιά. Ήταν ανατροπή της φυσικής τάξης. Και για έναν κόσμο που πίστευε ότι το σύμπαν έχει νόημα, αυτή η ανατροπή δεν μπορούσε παρά να κρύβει κάτι τρομερό.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
