Τι συμβαίνει με τους πίνακες του Βαν Γκογκ και χαλάει το κίτρινο;
Το έντονο κίτρινο που έκανε τους πίνακες του Βαν Γκογκ να λάμπουν, σήμερα χάνεται.
Δεν υπάρχει άλλο χρώμα τόσο ταυτισμένο με την ψυχή ενός ζωγράφου. Το κίτρινο του Βαν Γκογκ δεν ήταν απλώς χρώμα. Ήταν κραυγή, ήταν ήλιος, ήταν τρέλα και ελπίδα μαζί. Ήταν το φως της Αρλ, η μοναξιά του υπνοδωματίου, τα πέταλα των ηλιοτροπίων του που δεν έσκυβαν ποτέ. Κι όμως, αυτό το χρώμα, το πιο ζωντανό, πεθαίνει πρώτο στους πίνακές του.
Οι επιστήμονες το επιβεβαίωσαν με σάρωση φασμάτων και αναλύσεις σε μικροστρώματα χρώματος: οι πίνακες του Βαν Γκογκ αλλάζουν. Και αλλάζουν επειδή το πιο δυνατό τους κίτρινο, το chrome yellow, αντιδρά. Με το φως. Με το διοξείδιο του άνθρακα. Με την ίδια την ατμόσφαιρα. Αντί να φωτίζει, μαυρίζει.
Ο χρωμικός μόλυβδος που του έδινε αυτή τη μοναδική φωτεινότητα, με την πάροδο του χρόνου μετατρέπεται σε άλλες ενώσεις. Και από εκθαμβωτικό και διάφανο, το κίτρινο γίνεται καφέ, γκρι, ή εξαφανίζεται τελείως. Και αυτό δεν είναι φήμη. Συμβαίνει τώρα. Στα μουσεία. Μπροστά στα μάτια μας.
Το «Υπνοδωμάτιο στην Αρλ», η πιο ήσυχη από τις φωνές του Βαν Γκογκ, δεν έχει πια τους ίδιους τόνους. Το έντονο κίτρινο στους τοίχους, στις καρέκλες, στο φως, δεν υπάρχει όπως το έβαλε ο ίδιος. Οι ακτινογραφίες δείχνουν τις πρώτες αποχρωματισμένες ζώνες να εξαπλώνονται σαν ασθένεια. Και τα «Ηλιοτρόπια»; Σιγά σιγά χάνουν το βάθος και τη φωτιά τους. Κάποια πέταλα γίνονται θαμπά. Κάποια μαυρίζουν στις άκρες.
Και δεν υπάρχει τρόπος να το σταματήσεις. Ούτε να το διορθώσεις. Είναι η χημεία του υλικού. Ο Βαν Γκογκ ζωγράφιζε με εμπορικές μπογιές —όχι επειδή ήταν φτηνιάρης, αλλά γιατί ήθελε το πιο έντονο που υπήρχε στην αγορά. Κι εκείνη την εποχή, αυτό σήμαινε μόλυβδος και χρώμιο.
Ήθελε το φως του ήλιου. Το πέτυχε. Αλλά σήμερα αυτό το φως σβήνει. Μουσεία σβήνουν τα φώτα, μειώνουν την έκθεση στο οξυγόνο, φυλάνε πίνακες σε συνθήκες βαθιάς ησυχίας. Όχι για να μη φθαρεί ο καμβάς. Αλλά για να μη πεθάνει το κίτρινο.
Ο ίδιος έγραφε: «Το κίτρινο με κάνει να σκέφτομαι τη ζωή, τον ήλιο, το φως που θέλω να έχω μέσα μου». Αν μπορούσε να δει τους πίνακές του σήμερα, ίσως να μην έβλεπε τίποτα από αυτά.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
