Το Αρχαίο Ελληνικό παιχνίδι που ήταν σαν το σκάκι αλλά δεν είχε Βασιλιά

Η Πεττεία ήταν ένα επιτραπέζιο παιχνίδι στρατηγικής που παιζόταν στην αρχαία Ελλάδα. Το συναντάμε σε πηγές όπως ο Πλάτων, που την αναφέρει στην Πολιτεία ως παιχνίδι σκέψης, και ο Ιούλιος Πολυδεύκης, ο οποίος δίνει μια πιο τεχνική περιγραφή. Δεν ήταν παιχνίδι τύχης, αλλά καθαρής τακτικής, και δεν είχε τίποτα κοινό με τα ζάρια ή το κυνήγι της τύχης που χαρακτήριζε άλλα δημοφιλή παιχνίδια της εποχής.

Οι παίκτες χρησιμοποιούσαν πέτρες ή πιόνια, γνωστά ως “πέττοι”, και τα τοποθετούσαν πάνω σε ένα ταμπλό με γραμμές — όχι τετράγωνα, αλλά διασταυρούμενες γραμμές, όπως στο Go. Οι κινήσεις γίνονταν κατά μήκος αυτών των γραμμών, και ο στόχος ήταν η περικύκλωση των κομματιών του αντιπάλου. Όταν ένα κομμάτι βρισκόταν ανάμεσα σε δύο αντίπαλα, θεωρούνταν αιχμάλωτο και αφαιρούνταν από το ταμπλό.

Δεν υπήρχαν βασιλιάδες, βασίλισσες ή αξιωματικοί. Όλα τα κομμάτια ήταν ίδια, χωρίς διαβαθμίσεις. Δεν υπήρχε check ή check-mate. Δεν υπήρχε ειδικός στόχος που έπρεπε να προστατευτεί ή να καταληφθεί. Ολόκληρη η λογική του παιχνιδιού βασιζόταν στην τακτική κίνηση, στην πρόβλεψη, στην τοποθέτηση και στην εγκλωβιστική σκέψη. Ήταν, με απλά λόγια, ένα παιχνίδι εξουδετέρωσης με πειθαρχία και γεωμετρία.

Το ταμπλό της Πεττείας δεν έχει σωθεί σε φυσική μορφή, αλλά από τις πηγές καταλαβαίνουμε ότι ήταν μάλλον ορθογώνιο, με ίσες αποστάσεις μεταξύ των γραμμών, και οι παίκτες ξεκινούσαν με τα κομμάτια τους τοποθετημένα στις δύο άκρες. Υπάρχουν αρχαιολογικά ευρήματα που δείχνουν παρόμοια παιχνίδια χαραγμένα σε μαρμάρινες επιφάνειες ή πέτρες, κυρίως σε δημόσιους χώρους, γεγονός που δείχνει ότι η Πεττεία ήταν προσβάσιμη και δημοφιλής.

Ορισμένοι λόγιοι και φιλόλογοι των Νεότερων Χρόνων έχουν προσπαθήσει να συνδέσουν την Πεττεία με το σκάκι ή άλλα ανατολικά παιχνίδια, όπως το ινδικό Chaturanga ή το κινέζικο Xiangqi. Αυτές οι συνδέσεις είναι ενδιαφέρουσες, αλλά δεν βασίζονται σε ιστορικά τεκμηριωμένες αλυσίδες μετάδοσης. Δεν έχουμε στοιχεία που να δείχνουν άμεση εξέλιξη ή κληρονομικότητα από την Πεττεία προς το σκάκι. Η Πεττεία, ωστόσο, αποτελεί ένα από τα παλαιότερα τεκμηριωμένα παραδείγματα παιχνιδιών που βασίζονται στην τακτική και την περικύκλωση.

Αυτό που κάνει την Πεττεία να ξεχωρίζει είναι η απλότητά της και ταυτόχρονα η πνευματική της απαίτηση. Χωρίς πολύπλοκους κανόνες, χωρίς ειδικά κομμάτια, χωρίς θεαματικές κινήσεις, απαιτούσε υπομονή, πρόβλεψη και απόλυτη κατανόηση του χώρου. Ήταν μια καθαρή μορφή στρατηγικής σκέψης, που στην εποχή της λειτουργούσε και ως διανοητική εξάσκηση, ίσως και ως συμβολική προσομοίωση τακτικής για τους πολίτες-οπλίτες μιας πόλης-κράτους.

Δεν ξέρουμε αν η Πεττεία γέννησε το σκάκι. Μπορούμε όμως να πούμε με σιγουριά ότι ήταν η πρώτη φορά που ο άνθρωπος κάθισε μπροστά σε ένα ταμπλό και είδε τον χώρο σαν πεδίο μάχης — όχι με σπαθιά, αλλά με σκέψη. Και αυτό, από μόνο του, αρκεί για να της αξίζει μια θέση στην ιστορία.