Το ποίημα που είναι 10 φορές μεγαλύτερο από ό,τι η Οδύσσεια και η Ιλιάδα μαζί. Ελάχιστοι Έλληνες το έχουν ακουστά.

Σε μια εποχή που οι Έλληνες έφτιαχναν την Οδύσσεια και την Ιλιάδα, στην Ινδία ξεκινούσε κάτι τόσο μεγάλο, που θα χρειαζόταν μια ολόκληρη βιβλιοθήκη για να χωρέσει. Το Μαχαμπαράτα δεν είναι απλώς ένα επικό ποίημα. Είναι το μακρύτερο που έχει γραφτεί ποτέ, με πάνω από 1.800.000 λέξεις, 220.000 στίχους, και ένα σύμπαν που ξεπερνά κάθε τι που γνωρίζουμε από τη δυτική λογοτεχνία.

Το όνομά του σημαίνει «Η Μεγάλη Ιστορία των Μπαρατά», και περιγράφει έναν αδελφοκτόνο πόλεμο ανάμεσα σε δύο βασιλικά γένη. Όμως το Μαχαμπαράτα δεν είναι μόνο πολεμική λογοτεχνία. Είναι ένας κόσμος γεμάτος φιλοσοφία, ηθικά διλήμματα, μυστικισμό, ιερές διδασκαλίες και συμβολισμούς που φτάνουν μέχρι τις μέρες μας. Στην καρδιά του βρίσκεται η περίφημη Μπαγκαβάντ Γκίτα, ένας διάλογος ανάμεσα σε έναν στρατιώτη και τον ίδιο τον Θεό, λίγο πριν από μια φονική μάχη.

Αυτό που εντυπωσιάζει όμως είναι το μέγεθός του. Η Οδύσσεια και η Ιλιάδα μαζί φτάνουν περίπου τους 28.000 στίχους. Το Μαχαμπαράτα έχει σχεδόν δέκα φορές περισσότερους. Είναι πέντε φορές μεγαλύτερο από τη Βίβλο και πιο εκτενές από κάθε γνωστό έπος. Κι όμως, παραμένει σχεδόν άγνωστο στο ελληνικό κοινό.

Το έργο θεωρείται πως γράφτηκε ανάμεσα στον 4ο αιώνα π.Χ. και τον 4ο μ.Χ., χωρίς να γνωρίζουμε την τελική του μορφή. Αποδίδεται στον θρυλικό σοφό Βιάσα, αλλά οι μελετητές συμφωνούν πως είναι αποτέλεσμα συλλογικής δουλειάς αιώνων. Στις χιλιάδες σελίδες του, εμφανίζονται θεοί, δαίμονες, άνθρωποι, βασίλεια, όρκοι, κατάρες, θαύματα και φιλοσοφικές συζητήσεις που θυμίζουν Πλάτωνα, Αναξαγόρα και Ηράκλειτο μαζί.

Αντίθετα από τα δυτικά έπη, το Μαχαμπαράτα δεν γράφτηκε μόνο για να συγκινήσει ή να ψυχαγωγήσει. Θεωρείται ιερό κείμενο, ένα είδος πνευματικού καθρέφτη για όποιον το διαβάζει. Όπως λένε οι Ινδοί σοφοί, «ό,τι δεν υπάρχει στο Μαχαμπαράτα, δεν υπάρχει πουθενά». Και πράγματι, είναι ένας κόσμος που χωράει τους πάντες: στρατηγούς και ασκητές, βασιλιάδες και ζητιάνους, θεούς και ζώα, πολεμικές άμαξες και πυρηνικά-όμοιες εκρήξεις.

Η γραφή του είναι σε σανσκριτικά, με ιδιαίτερο ποιητικό ρυθμό που δυσκολεύει τις μεταφράσεις. Μέχρι σήμερα, ελάχιστοι άνθρωποι έχουν διαβάσει ολόκληρο το έργο. Είναι τόσο εκτενές και βαθύ, που θεωρείται πως κάποιος χρειάζεται χρόνια ή δεκαετίες για να το κατανοήσει. Στην Ινδία όμως, το Μαχαμπαράτα είναι καθημερινότητα. Οι χαρακτήρες του είναι πιο γνωστοί από τους αρχαίους Έλληνες, οι ιστορίες του αναπαρίστανται σε ταινίες, σειρές, παραστάσεις, ακόμα και video games.

Και στην Ελλάδα; Ελάχιστοι το γνωρίζουν. Ίσως επειδή δεν είναι εύκολο να το μεταφράσεις. Ίσως επειδή δεν μπήκε ποτέ στα σχολεία. Ίσως γιατί, στην ελληνική φαντασία, το «έπος» τελειώνει στην Τροία και την Ιθάκη. Όμως το Μαχαμπαράτα είναι εκεί. Πελώριο, ασύλληπτο, και σχεδόν αόρατο για εμάς. Ένα ποίημα δέκα φορές μεγαλύτερο από την Οδύσσεια και την Ιλιάδα μαζί — και όμως, δεν του έχουμε ρίξει ούτε μια ματιά.