Τους πλήρωναν για να κλέβουν πτώματα. Έτσι σώθηκε η ιατρική της Ευρώπης

Στη Φλωρεντία του 15ου αιώνα, τα φώτα της Αναγέννησης έλαμπαν πάνω στους πίνακες, τα αγάλματα και τις εκκλησίες. Αλλά στα υπόγεια, στα κρύα δάπεδα κάτω από μοναστήρια και πανεπιστήμια, κάτι πολύ πιο σκοτεινό συνέβαινε. Εκεί, κάτω από τη σιωπή της νύχτας, άνθρωποι πληρώνονταν για να σκάψουν τάφους. Να κλέψουν νεκρούς. Όχι για χρήμα. Για γνώση. Και χάρη σ’ αυτή την κλοπή, η ιατρική της Ευρώπης έκανε τα πρώτα της αληθινά βήματα.

Οι γιατροί της εποχής ήξεραν ελάχιστα για το ανθρώπινο σώμα. Όχι επειδή δεν ήθελαν, αλλά επειδή η Εκκλησία απαγόρευε τις νεκροτομές. Το ανθρώπινο σώμα θεωρούταν ιερό. Άρα η μελέτη του γινόταν στην παρανομία, με ό,τι μπορούσε να βρεθεί: καταδικασμένοι εγκληματίες, απροσδιόριστοι νεκροί, ή — το πιο συχνό — πτώματα κλεμμένα από τάφους τη νύχτα.

Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, πέρα από ζωγράφος, ήταν και εμμονικός μελετητής της ανατομίας. Για να δημιουργήσει τα σχέδιά του, που ακόμα και σήμερα προκαλούν δέος με την ακρίβεια τους, χρειάστηκε πάνω από 30 νεκροτομές. Πολλές από αυτές, με πτώματα που είχαν αποκτηθεί… «ανεπίσημα».

Στην Πάντοβα και στη Μπολόνια, φοιτητές ιατρικής έκαναν κρυφές νεκροτομές τις νύχτες, με το ρίσκο της δίωξης. Τα πτώματα δεν εμφανίζονταν ως «προσφορές». Κάποιος έπρεπε να τα βρει. Και οι “αναστητές”, όπως ονομάστηκαν ειρωνικά, ήταν μια νέα κατηγορία εργατών του σκοταδιού. Δούλευαν μόνο νύχτα. Ήξεραν ποιοι είχαν ταφεί πρόσφατα. Δεν άνοιγαν τάφους γερασμένων. Έψαχναν φρέσκα σώματα. Όσο πιο άθικτο το πτώμα, τόσο πιο χρήσιμο.

Η επιστήμη χρειαζόταν υλικό. Οι ζωγράφοι, για να κατανοήσουν τους μύες και τις αναλογίες. Οι γιατροί, για να εντοπίσουν την καρδιά, τις αρτηρίες, τα νεύρα. Κι όλα αυτά δεν έγιναν χάρη στη χορηγία κάποιου δόγματος, αλλά χάρη σε ανθρώπους που πατούσαν στα όρια του εγκλήματος.

Αιώνες αργότερα, στην Αγγλία του 18ου αιώνα, η πρακτική αυτή συνεχιζόταν επίσημα πλέον. Φοιτητές ιατρικής αγόραζαν πτώματα από «συνεργάτες» που τα είχαν ξεθάψει. Το 1832, η Βρετανία νομιμοποίησε την πράξη, δίνοντας σε πανεπιστήμια το δικαίωμα να χρησιμοποιούν «αδέσποτους» νεκρούς για επιστημονικούς σκοπούς. Η ιατρική είχε προχωρήσει. Αλλά χρωστούσε τα θεμέλιά της στους κλέφτες νεκρών.

Σήμερα, τα σχέδια του Λεονάρντο διδάσκονται στα πανεπιστήμια. Οι πίνακες των ανατόμων κοσμούν μουσεία. Τα ιατρικά εγχειρίδια ξεκινούν με ιστορίες προόδου. Κανένα όμως δεν λέει ποιος έσκαψε τους πρώτους λάκκους για να ανοίξει το ανθρώπινο σώμα μπροστά στα μάτια της επιστήμης.