Ζωγράφιζε Ινδούς αυτοκράτορες χωρίς να έχει φύγει ποτέ από την Ολλανδία

Ο Ρέμπραντ δεν ταξίδεψε ποτέ εκτός Ολλανδίας. Κι όμως, μέσα στο εργαστήριό του, άφησε πίσω του είκοσι τρία σχέδια που αναπαριστούν Ινδούς αυτοκράτορες με τόσο σεβασμό και ακρίβεια, σαν να τους είχε γνωρίσει. Ήταν τα χρόνια που η Ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών έφερνε έργα τέχνης και μικρογραφίες από την Ινδία στις αποβάθρες του Άμστερνταμ.

Ο Ρέμπραντ βούτηξε σε αυτά τα εξωτικά πρότυπα και τα ξαναγέννησε με τη δική του ματιά. Δεν χρησιμοποίησε ποτέ χρώματα όπως έκαναν οι Ινδοί καλλιτέχνες. Έμεινε πιστός στο μελάνι και τη σκιά. Μα οι μορφές του είχαν κίνηση, ψυχή και βάθος. Δεν ήταν αντιγραφές. Ήταν ερμηνείες.

Οι Ινδοί ηγεμόνες που σχεδίασε –ο Τζαχανγκίρ, ο Σαχ Τζαχάν, ο Νταρά Σικόχ– έμοιαζαν αγέρωχοι και γεμάτοι εσωτερική ισχύ. Όχι σαν εξωτικοί ξένοι, αλλά σαν οικεία πρόσωπα, σε στάσεις στοχασμού και δύναμης. Κάποιοι λένε πως έβλεπε σε αυτούς την ίδια την πάλη του με τη ζωή και το φως.

Τα χαρτιά που διάλεξε ήταν σπάνια. Ακριβό ιαπωνικό χαρτί, όχι απλός καμβάς. Τόσο σεβόταν το θέμα του. Ήταν σαν να τους αποτύπωνε με ιεροτελεστία. Τα μάτια τους στραμμένα σε κάποιον μακρινό ήλιο. Οι πανοπλίες τους λεπτοδουλεμένες. Οι κινήσεις τους διακριτικές, σχεδόν μυστικές.

Το ότι ο κορυφαίος ζωγράφος της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής γοητεύτηκε τόσο από μια ξένη κουλτούρα, δείχνει πόσο ανοιχτός ήταν σε ό,τι δεν ήξερε. Ενώ άλλοι απλώς πλούτιζαν από το εμπόριο με την Ανατολή, εκείνος βρήκε καλλιτεχνική φλέβα σε κάτι που δεν είχε δει ποτέ με τα μάτια του.

Τα έργα του αυτά, σήμερα, θεωρούνται μοναδικά δείγματα διαπολιτισμικής σύνθεσης. Δεν ανήκουν ούτε πλήρως στην Ευρώπη, ούτε στην Ινδία. Είναι ένας ενδιάμεσος κόσμος. Ένας χώρος που έφτιαξε ο ίδιος ο Ρέμπραντ με τα χέρια του. Όχι για να εντυπωσιάσει, αλλά για να καταλάβει.

Κι είναι ειρωνικό. Ενώ η καριέρα του βυθιζόταν σε χρέη και απορρίψεις, εκείνος σχεδίαζε αυτοκράτορες. Ενώ το σπίτι του κατασχόταν, εκείνος γέμιζε το ατελιέ του με μορφές από άλλη ήπειρο. Είχε χάσει τα πάντα. Εκτός από την ικανότητά του να βλέπει.

Κι έτσι, χωρίς ποτέ να αφήσει την Ολλανδία, ζωγράφισε την Ινδία. Όχι με τοπία, αλλά με βλέμματα. Όχι με φαντασία, αλλά με ενσυναίσθηση. Κι αν τα έργα αυτά δεν είναι τα πιο διάσημά του, ίσως είναι τα πιο θαρραλέα.