Έπεσε μέσα στο ηφαίστειο της Αίτνας και εξαφανίστηκε, μόνο το σανδάλι του βρέθηκε

Το ηφαίστειο της Αίτνας, στην καρδιά της Σικελίας, δεν είναι απλώς ένα γεωλογικό θαύμα. Είναι και ένας μυστηριώδης τάφος. Και λέγεται πως κάποτε κατάπιε, ζωντανό, έναν από τους πιο παράξενους και φλογερούς στοχαστές του αρχαίου κόσμου: τον Εμπεδοκλή. Έναν φιλόσοφο που δεν ήθελε απλώς να εξηγήσει τη φύση, ήθελε να γίνει μέρος της. Και τελικά, ίσως, να τα κατάφερε με τον πιο θεαματικό και φρικιαστικό τρόπο που μπορεί να φανταστεί κανείς.

Ο Εμπεδοκλής γεννήθηκε στον Ακράγαντα της Σικελίας, γύρω στο 490 π.Χ., σε μια εύπορη οικογένεια. Ήταν ρήτορας, γιατρός, πολιτικός, αλλά κυρίως φιλόσοφος. Οι ιδέες του δεν ήταν απλώς φιλοσοφικές. Ήταν θεατρικές. Μιλούσε για τέσσερα στοιχεία, γη, νερό, αέρα και φωτιά, και για δύο αντίρροπες κοσμικές δυνάμεις, τη Φιλότητα και το Νείκος – την αγάπη και τη σύγκρουση. Δεν δίδασκε απλώς· έφτιαχνε κόσμους. Και πίστευε, όπως λένε οι παραδόσεις, πως ήταν κάτι πολύ περισσότερο από άνθρωπος.

Κάποιοι τον ήθελαν να παρουσιάζεται ως θεός. Φορούσε πορφυρή στολή, χρυσό στέμμα, πέδιλα από χαλκό και μιλούσε με τρόπο που θύμιζε μάντη ή προφήτη. Άλλοι τον κατηγορούσαν για ματαιοδοξία, αλλά εκείνος δεν φαινόταν να ενδιαφέρεται. Είχε πει ότι η ψυχή του είχε ζήσει σε φυτά, σε ζώα, ακόμα και σε ανθρώπους και πως βρισκόταν σε συνεχή κύκλο μετενσάρκωσης. Σκοπός του ήταν η λύτρωση και η επιστροφή στη θεϊκή ουσία.

Η παράδοση λέει ότι στο τέλος της ζωής του πήγε στην Αίτνα. Κανείς δεν ξέρει αν πήγε για να μελετήσει, να απομονωθεί ή να κάνει κάτι πολύ πιο ακραίο. Μια εκδοχή τον θέλει να πλησιάζει το χείλος του ηφαιστείου και να βυθίζεται μέσα του, νομίζοντας πως έτσι θα αναληφθεί ως θεός. Το μόνο που φέρεται να βρέθηκε αργότερα ήταν ένα από τα χάλκινα σανδάλια του, κοντά στο κρατήρα.

Άλλοι λένε ότι δεν ήταν αυτοκτονία από ματαιοδοξία, αλλά συμβολική πράξη. Πως ήθελε να ενωθεί με τη φωτιά, το καθαρτήριο στοιχείο, και να απελευθερωθεί από τον κύκλο των μετενσαρκώσεων. Όπως και να έχει, η εικόνα είναι τόσο δυνατή, που ξεφεύγει από το πραγματικό. Ένας φιλόσοφος που χάνεται μέσα στο στόμα της Γης, και το μόνο που αφήνει πίσω του είναι ένα καμένο σανδάλι – σαν να το ‘κανε επίτηδες για να γράψουν μύθο.

Το όνομα του Εμπεδοκλή δεν έμεινε γνωστό μόνο για τη θεωρία των τεσσάρων στοιχείων. Έμεινε και για την πιο κινηματογραφική έξοδο φιλοσόφου στην ιστορία. Μια ζωή ανάμεσα στην ποίηση και την επιστήμη, μια φιλοσοφία ανάμεσα στον λόγο και το όραμα, και ένας θάνατος που σε κάνει να αναρωτιέσαι αν τελικά τον διάλεξε ή αν απλώς τον είχε σχεδιάσει.