Αγόραζε σκλάβους Έλληνες από σκλαβοπάζαρα της Αιγύπτου για να τους ελευθερώσει κατά την Επανάσταση

Δεν κρατούσε όπλο. Δεν βρισκόταν στα βουνά ή στα κάστρα. Και όμως, σε μια εποχή που οι γυναίκες δεν είχαν φωνή, εκείνη είχε έργο. Και το έργο της ήταν να αγοράζει ελευθερία. Το όνομά της ήταν Ελένη Τοσίτσα, και κάθε φορά που πατάμε το πόδι μας στο Πολυτεχνείο ή περνάμε μπροστά από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, πατάμε σε γη που χάρισε εκείνη.

Γεννημένη το 1796 στο Μέτσοβο, η Ελένη Τοσίτσα παντρεύτηκε τον πλούσιο έμπορο Μιχαήλ Τοσίτσα και εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια. Εκεί, κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, έμαθε για τα ελληνικά σκλαβοπάζαρα της Αιγύπτου, όπου μεταφέρονταν αιχμάλωτοι, γυναίκες και παιδιά από τον Μοχάμετ Άλη. Δεν έμεινε παρατηρήτρια. Έδινε χρήματα για να αγοράζει τους Έλληνες και να τους ελευθερώνει, τους επανέφερε στην ελληνική παροικία ή τους έστελνε πίσω στην πατρίδα.

Δεν της το ζήτησε κανείς. Δεν περίμενε αναγνώριση. Και δεν έμεινε εκεί.

Μετά τον θάνατο του συζύγου της, το 1855, κληρονόμησε την τεράστια περιουσία του και αποφάσισε να την επιστρέψει στο Έθνος. Δώρισε το οικόπεδο για την ανέγερση του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, τότε στη θέση της σημερινής Πατησίων. Δώρισε το οικόπεδο για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το οποίο χτίστηκε εκεί χάρη σε αυτήν και μόνο.

Δεν ήταν μόνο η πέτρα, όμως. Ήταν και ο άνθρωπος. Ίδρυσε παρθεναγωγεία, σχολεία για κορίτσια σε εποχές που τα κορίτσια μάθαιναν μόνο να υπακούνε. Χρηματοδότησε ορφανοτροφεία, βοήθησε χιλιάδες άπορες νέες, και δημιούργησε το Τοσίτσειο Σχολείο, που επιβιώνει μέχρι σήμερα.

Όλα αυτά τα έκανε πριν το 1866, όταν πέθανε στην Αθήνα, σχεδόν ξεχασμένη. Μόνο μια οδός κοντά στα Εξάρχεια, μια σχολή και μια υποσημείωση στη νεοελληνική ιστορία την αναφέρουν. Κι όμως, οι σπουδαστές του Πολυτεχνείου, οι επισκέπτες του Αρχαιολογικού, τα κορίτσια που σπούδασαν χάρη στα ιδρύματά της, όλοι αυτοί είναι σπόροι που φύτρωσαν με το χέρι μιας γυναίκας που έμαθε να προσφέρει χωρίς θόρυβο.

Αν ο Παρθενώνας στέκει για την αρχαία Ελλάδα, το Πολυτεχνείο και το Μουσείο στέκουν χάρη σε εκείνη για την Ελλάδα που ερχόταν.