Ανδροσθένης ο Θάσιος, ο άγνωστος χαρτογράφος των θαλασσών του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Στη Θάσο, γύρω στον 4ο αιώνα π.Χ., γεννήθηκε ο Ανδροσθένης, γιος του Καλλίστρατου. Μεγάλωσε βλέποντας πλοία να γεμίζουν το λιμάνι με χρυσό από τον Παγγαίο και κρασί από τα αμπέλια του νησιού, χωρίς να ξέρει ότι η μοίρα του θα τον έστελνε μακριά, εκεί που ο ήλιος χανόταν στον ορίζοντα του Ινδικού.

Στα χρόνια των εκστρατειών, όταν ο Αλέξανδρος ένωσε στρατό και στόλο στον Υδάσπη, ο Ανδροσθένης βρέθηκε τριήραρχος, στο πλευρό του Νεάρχου. Οι τριήρεις τους, γεμάτες έμπειρους ναυτικούς, πάλευαν με ρεύματα, καταιγίδες και ακτές άγνωστες, χαράζοντας διαδρομές σε νερά που κανείς Έλληνας δεν είχε ξαναδεί.

Το 324 π.Χ., ο Αλέξανδρος, προτού ο θάνατος τον προλάβει, τον διάλεξε για μια άλλη αποστολή. Από τις όχθες του Ευφράτη, ο Ανδροσθένης επιβιβάστηκε σε μια ελαφριά τριακόντορο και χάραξε πορεία προς τις ακτές της Αραβίας. Πέρασε νησιά και αμμουδιές, ξεπέρασε τα σημεία που είχε φτάσει ο Αρχίας ο Πέλλιος και προχώρησε ως τα στενά του Ορμούζ, αφήνοντας πίσω του το πρώτο ελληνικό αποτύπωμα στον Περσικό Κόλπο.

Στην Τύλο, το σημερινό Μπαχρέιν, κατέγραψε έναν κόσμο παράξενο. Δέντρα που στάλαζαν αλμυρό νερό, μαργαριτάρια που λάμπανε σαν ήλιος στα ρηχά, και φοίνικες που έριχναν σκιά πάνω από αγορές και ναούς. Οι σημειώσεις του γέμισαν με εικόνες από ακτές γεμάτες φυτά που κανείς στην Ελλάδα δεν είχε ξαναδεί.

Ο Ανδροσθένης δεν ήταν μόνο ναυτικός. Ήταν παρατηρητής. Στις σελίδες του, που χάθηκαν αλλά άφησαν ίχνη στους λόγους του Στράβωνα και του Θεόφραστου, περιέγραψε το πώς ένα δέντρο άνοιγε τα φύλλα του με την ανατολή και τα έκλεινε με το σούρουπο. Η πρώτη μαρτυρία για τον κιρκαδιανό ρυθμό των φυτών γεννήθηκε εκεί, κάτω από τον καυτό ήλιο της Αραβίας.

Το έργο του, ο «Παράπλους της Ινδικής Θαλάσσης», δεν σώθηκε. Από τα αποσπάσματα, όμως, ξεδιπλώνεται ο χάρτης ενός κόσμου που άρχισε να ανοίγει μπροστά στους Έλληνες. Νησιά, αποστάσεις, λιμάνια, όλα σημειωμένα με την ακρίβεια ενός ανθρώπου που καταλάβαινε ότι η θάλασσα δεν ήταν μόνο δρόμος αλλά και γνώση.

Η αποστολή του δεν ήταν απλώς εξερευνητική. Ο Αλέξανδρος σκόπευε να μετατρέψει τις πληροφορίες του Ανδροσθένους σε στρατηγικά σχέδια για την κατάκτηση της Αραβίας. Ο θάνατος του βασιλιά το 323 π.Χ. έσβησε το όραμα, αλλά όχι τη μνήμη του ταξιδιού που άφησε βαθύ αποτύπωμα στη γεωγραφία και την επιστήμη.

Μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου, τα ίχνη του Ανδροσθένους χάνονται. Άλλοι λένε ότι επέστρεψε στη Θάσο, άλλοι ότι έζησε στην Αμφίπολη, ανάμεσα στους ναυάρχους που έγραψαν ιστορία. Το όνομά του, όμως, έμεινε στους λόγους των γεωγράφων, των φυσιολόγων, των ιστορικών που άντλησαν από τα κείμενά του για να χτίσουν την εικόνα του γνωστού κόσμου.

Αιώνες μετά, οι αναφορές του συνέχισαν να επηρεάζουν μελετητές. Ο Ερατοσθένης, όταν χάραζε τον χάρτη της οικουμένης, είχε μπροστά του τα μέτρα και τις παρατηρήσεις του Ανδροσθένους. Ο Θεόφραστος μίλησε για τα φυτά που εκείνος είχε περιγράψει. Και κάθε ναυτικός που έπλεε στον Κόλπο κουβαλούσε, χωρίς να το ξέρει, τις πρώτες λέξεις που χαρτογράφησαν εκείνα τα νερά.

Σήμερα, τίποτα δεν σώζεται από τον άνθρωπο. Ούτε προτομές, ούτε στήλες, ούτε επιγραφές. Μόνο το όνομα και οι θραυσμένες φράσεις που φωτίζουν έναν εξερευνητή που έζησε στα άκρα της εποχής του, εκεί που η περιέργεια και το θάρρος συναντούσαν το άγνωστο.

Με πληροφορίες από Strabo, Geography

Διαβάστε ακόμα

Υπάρχει λόγος που ο γιακάς στο πόλο μπλουζάκι σου σηκώνεται συνέχεια

Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν το Μπαχρέιν ως νησί μαργαριταριών και το ονόμαζαν Τύλο

Ο Έλληνας που ανακάλυψε το μυστικό των μουσώνων και χάθηκε στην Αφρική