Από λαθρεπιβάτης στην Καλιφόρνια, ευεργέτης του Γαλαξειδιού. Και όλα ξεκίνησαν από ένα πλοίο στα 12 του.
Από λαθρεπιβάτης στην Καλιφόρνια, ευεργέτης του Γαλαξειδιού. Ο Νικόλαος Μάμας έφτασε ορφανός στην Αμερική, επέστρεψε ως πλούσιος και άφησε πίσω του έναν κινηματογράφο που ακόμα δίνει βραβεία σε μαθητές.
Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1883, σε μια οικογένεια όπου η μητέρα του ήταν γερμανικής καταγωγής και πέθανε όταν εκείνος ήταν ακόμα παιδί. Ο πατέρας του, Αντώνιος Μάμας, δεν θα ζήσει πολύ περισσότερο. Ο Νικόλαος θα μεγαλώσει ουσιαστικά μόνος, με μια θεία που τον ανέλαβε όσο μπορούσε. Σε ηλικία 12 ετών, όπως έκαναν τα αγόρια από ναυτικές πολιτείες, θα μπει σε πλοίο και θα γίνει ναυτικός. Ήταν η μόνη διέξοδος για έναν ορφανό χωρίς πατρίδα.
Κάπου ανάμεσα σε λιμάνια, φορτία και τρικυμίες, θα πάρει τη μεγάλη απόφαση. Θα γίνει λαθρεπιβάτης. Δεν θα το κάνει για να γλιτώσει κάτι. Θα το κάνει για να κερδίσει μια νέα ζωή. Το πλοίο είχε προορισμό την Αμερική. Και ο Νικόλαος, χωρίς να έχει χαρτιά ή λεφτά, θα φτάσει στην Καλιφόρνια και θα μείνει εκεί. Ήταν ένας Έλληνας χωρίς ρίζες, που πήγε σε μια χώρα χωρίς όρια.
Τα επόμενα χρόνια δεν είναι καταγεγραμμένα. Είναι όμως σαφές ότι κατάφερε να χτίσει περιουσία. Δεν έμεινε εργάτης. Έγινε επιχειρηματίας. Το 1912, όταν άκουσε ότι η Ελλάδα πολεμάει για να ελευθερώσει τη Μακεδονία και την Ήπειρο, δεν το σκέφτηκε δεύτερη φορά. Γύρισε ως εθελοντής και πολέμησε στους Βαλκανικούς.
Μετά τον πόλεμο, το 1924, αποφασίζει να επιστρέψει οριστικά. Εγκαθίσταται στον Πειραιά, αλλά το μυαλό του είναι πάντα στο Γαλαξείδι. Δεν ήταν ο τόπος καταγωγής του, αλλά ήταν ο τόπος που διάλεξε να ευεργετήσει. Εκεί θα αφήσει το αποτύπωμά του. Χτίζει πολυχώρο με κινηματογράφο και οκτώ μαγαζιά. Και δεν τα κρατά για τον εαυτό του.
Το 1938 αρχίζει να δίνει χρήματα στην κοινότητα Γαλαξειδίου. Όχι μόνο για έργα, αλλά και για ανασκαφές. Σκέφτεται το μέλλον, αλλά σέβεται και το παρελθόν. Στη διαθήκη του αφήνει τα ακίνητα στην κοινότητα. Και από τότε, τα έσοδα του κινηματογράφου και των καταστημάτων χρησιμοποιούνται για να δίνονται βραβεία σε μαθητές και βοήθεια σε απόρους. Ακόμα και σήμερα.
Πέθανε στον Πειραιά στις 19 Δεκεμβρίου του 1941. Ήταν Κατοχή. Κανείς δεν μιλούσε για ευεργέτες. Δεν του έγιναν τιμές. Αλλά ενταφιάστηκε στο Γαλαξείδι. Στον τόπο που διάλεξε να ωφελήσει. Δεν άφησε πίσω του μεγάλα λόγια ή αγάλματα. Άφησε υποτροφίες. Μια διαθήκη. Και τη διαδρομή ενός ανθρώπου που ξεκίνησε ως λαθρεπιβάτης και έγινε ευεργέτης, χωρίς ποτέ να το διαφημίσει.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
