Από μοναχός στον Άθωνα, υπουργός σκέψης της Ρωσίας. Η ζωή του Έλληνα που προκάλεσε φρενίτιδα στους διανοούμενους της Ευρώπης
Τον έδιωχναν από τις ελληνικές σχολές γιατί δίδασκε φυσική και φιλοσοφία. Σ
Γεννημένος το 1716 στην Κέρκυρα με το όνομα Ελευθέριος, ο Ευγένιος Βούλγαρης δεν φανταζόταν πως θα γινόταν το πρόσωπο-κλειδί για τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό. Χειροτονήθηκε διάκονος νωρίς, αλλά το ράσο δεν τον εμπόδισε να αναζητήσει τις νέες ιδέες της Ευρώπης. Ταξίδεψε στην Ιταλία, σπούδασε στην Πάδοβα και επέστρεψε για να διδάξει φυσική, φιλοσοφία και επιστήμες, χρησιμοποιώντας τα έργα του Νεύτωνα και του Λοκ.
Στα Ιωάννινα και στην Αθωνιάδα Ακαδημία, ενέπνευσε δεκάδες μαθητές αλλά ταυτόχρονα συγκρούστηκε με τη συντηρητική σκέψη. Ο Πατριάρχης Κύριλλος Ε΄ και κύκλοι της Εκκλησίας θεώρησαν τις απόψεις του αιρετικές. Αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Αθωνιάδα. Ό,τι όμως γκρέμιζαν στην Ελλάδα, το οικοδομούσαν στο εξωτερικό. Η Ρωσία τον κάλεσε να ενταχθεί στους κόλπους της.
Στη Μόσχα τον υποδέχτηκαν ως φιλόσοφο. Η αυτοκράτειρα Αικατερίνη Β’ τον όρισε Αρχιεπίσκοπο Σλαβωνίου και Χερσώνος και μέλος της Αυτοκρατορικής Ακαδημίας. Για 12 χρόνια έγραψε για τα πάντα: την ανεξιθρησκία, την ελευθερία των λαών, ακόμα και για την ευθανασία. Οι επιστολές του γίνονταν αντικείμενο μελέτης στις πνευματικές λέσχες της Ευρώπης. Στη Ρωσία τον έβλεπαν σαν υπουργό σκέψης.
Μετέφρασε Βολταίρο, σχολίασε Αριστοτέλη, συνέγραψε πραγματείες για τη μουσική, τη φυσική, τη θεολογία, την αστρονομία. Έγραψε έκκληση προς την Αικατερίνη για την απελευθέρωση των Ελλήνων. Επηρέασε τα φιλελεύθερα ρεύματα και ενίσχυσε τις φωνές που ζητούσαν ανεξαρτησία. Πέθανε στην Πετρούπολη το 1806, αλλά άφησε πίσω του ένα έργο που δεν ξεθώριασε ποτέ.
Τον αποκαλούσαν «Διδάσκαλο του Γένους». Στην πραγματικότητα ήταν πολύ περισσότερα. Ήταν η φωνή του ορθού λόγου σε έναν κόσμο τυφλωμένο από τον φανατισμό. Και κυρίως, ήταν η απόδειξη ότι ένας μοναχός από τον Άθωνα μπορεί να καθορίσει τη φιλοσοφική σκέψη της Ευρώπης.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
