Από τους πιο μορφωμένους της εποχής. Τον ήθελαν στον θρόνο, εκείνος προτίμησε να πεθάνει μόνος, φτωχός και άγνωστος

Ήταν ο πιο καλλιεργημένος άντρας της εποχής του. Είχε σπουδάσει στην Αθήνα, στην Αλεξάνδρεια, στην Καισάρεια, είχε για συμμαθητές του τον Ιουλιανό που θα γινόταν αυτοκράτορας και τον Μέγα Βασίλειο που θα γινόταν Άγιος. Μιλούσε σαν φιλόσοφος, έγραφε σαν ποιητής, πίστευε σαν ασκητής. Ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός μπορούσε να κυβερνήσει την Εκκλησία. Και όμως, στο τέλος της ζωής του, γύρισε την πλάτη στη δόξα και έμεινε μόνος στο πατρικό του κτήμα, άρρωστος, σχεδόν ξεχασμένος.

Του έδωσαν Επισκοπή σε έναν τόπο που δεν είχε ούτε νερό. Του είπαν ότι η Εκκλησία τον χρειάζεται. Εκείνος ήθελε μόνο να ησυχάσει. Επέστρεψε από υπακοή στον πατέρα του και ανέλαβε τη Ναζιανζό, αλλά ούτε αυτός ο τίτλος τον ενδιέφερε. Ονειρευόταν σιωπή και φύση, αλλά του φόρτωναν συνεχώς καθήκοντα, ευθύνες και μάχες θεολογικές. Κάθε του βήμα ήταν μια σύγκρουση ανάμεσα σε όσα ήθελε και όσα του ζητούσαν.

Η φωνή του έγινε διάσημη στην Κωνσταντινούπολη. Οι ομιλίες του για την Αγία Τριάδα συγκλόνισαν ένα ακροατήριο που μέχρι τότε άκουγε μόνο αιρετικούς. Τον αποθέωσαν. Τον ήθελαν Αρχιεπίσκοπο. Εκείνος ανέβηκε στον θρόνο. Και τότε, στο απόγειο της δόξας του, σηκώθηκε και παραιτήθηκε. «Αφήστε με να πέσω σαν τον Ιωνά στη θάλασσα. Αν είναι να σωθεί το πλοίο, ας χαθώ εγώ», είπε στους επισκόπους. Τους συγκίνησε τόσο που τον χειροκρότησαν καθώς αποχωρούσε από τη Σύνοδο.

Δεν κράτησε τίποτα για τον εαυτό του. Έδωσε την περιουσία του στους φτωχούς. Δεν ήθελε να τον θυμούνται για εξουσία, αλλά για αγάπη. Έγραφε στίχους, ύμνους, επιγράμματα. Η ποίησή του γέμισε την Παλατινή Ανθολογία. Ο ίδιος δεν κράτησε αξιώματα. Στο τέλος της ζωής του, άρρωστος και μακριά από όλα, έγραψε ένα ποίημα για τον φίλο του Βασίλειο, που είχε πεθάνει πρώτος. Ήταν σαν να έγραφε και για τον εαυτό του. Ήταν μόνος. Και όμως, ήταν πλήρης.

Δεν τον θυμόμαστε για τους τίτλους που είχε. Τον θυμόμαστε για τους τίτλους που απαρνήθηκε. Δεν έγινε Άγιος επειδή έπιασε το θρόνο, αλλά επειδή τον άφησε. Και καθώς περπατούσε μόνος στον κήπο του σπιτιού του, λίγα χρόνια πριν πεθάνει, ήξερε ότι είχε πάρει τον πιο δύσκολο δρόμο. Τον δρόμο της συνείδησης. Τον δρόμο εκείνου που ξέρει πως η πραγματική δόξα είναι να μπορείς να πεις: δεν με αφορά.