Μπορεί ένα ανθρωποειδές να λάβει μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες;

Η ιδέα μοιάζει με επιστημονική φαντασία αλλά οι εποχές αλλάζουν. Τα ανθρωποειδή ρομπότ περπατούν, τρέχουν, πηδούν και παίζουν ποδόσφαιρο. Ορισμένα μιμούνται με ακρίβεια τις ανθρώπινες κινήσεις. Αν κάποτε ένα τέτοιο ρομπότ μπορούσε να τρέξει τα εκατό μέτρα πιο γρήγορα από τον άνθρωπο, θα είχε δικαίωμα συμμετοχής στους Ολυμπιακούς Αγώνες ή θα έπρεπε να ιδρυθεί μια νέα κατηγορία αποκλειστικά για μηχανές;

Οι Ολυμπιακοί βασίζονται στην έννοια του ανθρώπινου επιτεύγματος. Ο Ολυμπιακός Χάρτης της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής αναφέρει ότι οι αγώνες είναι μια γιορτή της ανθρώπινης προσπάθειας, της ευγενούς άμιλλας και της φυσικής ικανότητας. Δεν υπάρχει άρθρο που να αναφέρει ρητά «απαγορεύεται η συμμετοχή ρομπότ», όμως η ίδια η έννοια του αθλητή προϋποθέτει βιολογική υπόσταση, ανθρώπινη θέληση και φυσική αντοχή. Τα ρομπότ όμως εξελίσσονται. Το Atlas της Boston Dynamics κάνει άλματα σε ύψος, το Unitree H1 τρέχει με ταχύτητα 11,9 χιλιομέτρων την ώρα, ενώ τα ιαπωνικά ανθρωποειδή συμμετέχουν ήδη σε διαγωνισμούς ρομποτικού ποδοσφαίρου. Η τεχνητή νοημοσύνη τους επιτρέπει να αντιλαμβάνονται τον χώρο, να υπολογίζουν τροχιές και να λαμβάνουν αποφάσεις πιο γρήγορα από τον άνθρωπο. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούν να αγωνιστούν, αλλά αν πρέπει.

Ένα ανθρωποειδές δεν έχει βιολογική κόπωση, δεν φοβάται, δεν τραυματίζεται. Μπορεί να προπονηθεί εκατομμύρια φορές χωρίς να χρειάζεται ανάπαυση. Η επίδοση του δεν βασίζεται σε έμπνευση ή ψυχολογία, αλλά σε αλγόριθμους και υλικά. Θα μπορούσε λοιπόν ένα τέτοιο ον να σταθεί δίπλα σε ανθρώπους που έχουν ιδρώσει, πονέσει και θυσιάσει χρόνια ζωής για μια στιγμή δόξας;

Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή έχει ήδη ασχοληθεί με οριακές περιπτώσεις, όπως του Όσκαρ Πιστόριους, του Νοτιοαφρικανού δρομέα με τεχνητά κάτω άκρα από ανθρακονήματα. Το 2008 του επιτράπηκε τελικά η συμμετοχή, αφού αποδείχθηκε ότι οι λεπίδες του δεν παρείχαν πλεονέκτημα έναντι των φυσικών ποδιών. Η υπόθεση αυτή έθεσε ένα όριο: επιτρέπεται η τεχνολογία που αποκαθιστά τη φυσική λειτουργία, όχι όμως εκείνη που την υπερβαίνει. Σε ένα ανθρωποειδές όμως δεν υπάρχει τίποτα να «αποκατασταθεί». Δεν πρόκειται για άνθρωπο με ενίσχυση, αλλά για μηχανή που προσομοιώνει τον άνθρωπο. Αυτό την τοποθετεί εκτός του ορισμού του αθλητή. Για να αγωνιστεί, θα έπρεπε να υπάρξει νέος θεσμός με ξεχωριστούς κανόνες, ίσως κάτι σαν «Ρομπο-Ολυμπιακοί».

Ήδη υπάρχουν διοργανώσεις όπως το RoboCup και το World Robot Olympiad, όπου μηχανές συναγωνίζονται σε αθλήματα υπό πλήρη αυτονομία. Η φιλοσοφική διάσταση είναι εξίσου κρίσιμη. Οι Ολυμπιακοί δεν είναι απλώς αγώνες επιδόσεων αλλά συμβολίζουν το όριο του ανθρώπινου δυνατού. Αν ένα ρομπότ καταρρίψει το παγκόσμιο ρεκόρ στα εκατό μέτρα, δεν θα έχει νόημα το ίδιο ρεκόρ για τον άνθρωπο.

Η σύγκριση θα είναι άδικη, γιατί η τελειότητα του μηχανικού σώματος δεν γνωρίζει κόπωση ούτε λάθος. Από την άλλη, οι υποστηρικτές της τεχνολογικής εξέλιξης θεωρούν πως η συμμετοχή μηχανικών όντων θα μπορούσε να δείξει το μέλλον της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Ο άνθρωπος θα παρέμενε «ο αθλητής πίσω από τη μηχανή», όπως ο μηχανικός πίσω από το ρομπότ. Η νίκη θα ανήκε στην ευφυΐα, όχι στην φυσική δύναμη. Θα άλλαζε όμως εντελώς το νόημα της ολυμπιακής προσπάθειας.

Η απάντηση λοιπόν σήμερα είναι σαφής. Όχι, ένα ανθρωποειδές δεν μπορεί να λάβει μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Όχι γιατί το απαγορεύει κάποιος νόμος, αλλά γιατί η ίδια η ουσία των Αγώνων βασίζεται στον άνθρωπο, στη θέλησή του και στην ατέλειά του. Ίσως στο μέλλον οι μηχανές να αποκτήσουν τους δικούς τους Ολυμπιακούς, μια γιορτή ταχύτητας και μηχανικής ακρίβειας. Μα οι Ολυμπιακοί θα μείνουν για εκείνους που νικούν πρώτα τον εαυτό τους.