Χωρίς αυτόν, τα έργα του Αριστοτέλη και του Πλούταρχου ίσως να είχαν χαθεί για πάντα

Στα τέλη του 15ου αιώνα, σε μια Ευρώπη που έβγαινε από τον Μεσαίωνα και άρχιζε να αναζητά ξανά το φως της γνώσης, ένας άνθρωπος άλλαξε για πάντα την πορεία της πνευματικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας. Ο Aldus Manutius, Ιταλός εκδότης και ουμανιστής, αφοσιώθηκε με πάθος στη διάσωση, εκτύπωση και διάδοση των αρχαίων ελληνικών κειμένων, σε μια εποχή που η ελληνική γλώσσα κινδύνευε να σβήσει από τα κέντρα της δυτικής γνώσης.

Πριν τον Manutius, τα ελληνικά κείμενα ήταν σπάνια και δύσκολα προσβάσιμα. Ελάχιστοι τυπογράφοι τολμούσαν να τυπώσουν έργα στην ελληνική γλώσσα λόγω της πολυπλοκότητας της γραφής και της έλλειψης κατάλληλων τυπογραφικών στοιχείων. Ο Manutius όχι μόνο τόλμησε, αλλά δημιούργησε τα πρώτα ειδικά ελληνικά τυπογραφικά στοιχεία και συνεργάστηκε στενά με Έλληνες λόγιους που είχαν καταφύγει στη Βενετία μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης.

Το εκδοτικό του εγχείρημα, η Aldine Press, κατάφερε το αδιανόητο: εξέδωσε σε πρωτότυπη ελληνική μορφή τα έργα του Αριστοτέλη, του Πλούταρχου, του Αριστοφάνη, του Θεόκριτου και δεκάδων άλλων κλασικών συγγραφέων. Χάρη σε αυτό το κολοσσιαίο έργο, πολλά από τα κείμενα αυτά διασώθηκαν για τις επόμενες γενιές και αποτέλεσαν τη βάση για την πνευματική άνθηση της Αναγέννησης.

Ο Manutius δεν έμεινε μόνο στις εκδόσεις. Ίδρυσε και τη λεγόμενη Νέα Ακαδημία στη Βενετία, έναν κύκλο διανοούμενων που μιλούσαν ελληνικά, έγραφαν στα ελληνικά και ζούσαν με βάση τα πρότυπα της αρχαίας ελληνικής σοφίας. Το έργο του έγινε τόσο σημαντικό που σπουδαίοι Ευρωπαίοι στοχαστές όπως ο Έρασμος ήρθαν στη Βενετία για να συνεργαστούν μαζί του.

Η προσφορά του δεν σταμάτησε στα μεγάλα συγγράμματα. Ο Manutius ήταν αυτός που καθιέρωσε το μικρό, φορητό βιβλίο, το λεγόμενο enchiridion, πρόγονο του σημερινού paperback, κάνοντας τη γνώση πιο προσιτή στον απλό άνθρωπο.

Αν δεν υπήρχε ο Aldus Manutius, ίσως τα έργα των μεγάλων Ελλήνων σοφών να είχαν χαθεί ή να είχαν μείνει κλειδωμένα σε μοναστηριακές βιβλιοθήκες. Αντ’ αυτού, χάρη σε εκείνον, ο ελληνικός λόγος ταξίδεψε ξανά στον κόσμο, φωτίζοντας την Ευρώπη και ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα εποχή γνώσης.