Έχτισαν σχολεία, νοσοκομεία και εργοστάσια στην Αίγυπτο. Και γύρισαν στην Ελλάδα άφραγκοι, κυνηγημένοι και ξεχασμένοι.

Ήταν Έλληνες της Αιγύπτου. Μια λέξη που σήμερα σημαίνει λίγα, αλλά κάποτε σήμαινε δίκτυα εμπορίου, τεράστιες περιουσίες, ευεργετισμό, πολιτισμό και κοινωνική επιρροή. Από τον 19ο αιώνα ως τη δεκαετία του ’50, η ελληνική παροικία της Αλεξάνδρειας και του Καΐρου υπήρξε μία από τις ισχυρότερες διασπορές στον κόσμο. Όχι μόνο δεν ήταν περιθώριο — ήταν πρωτοπορία.

Από τα καπνά του Κυριαζή μέχρι τα μακαρόνια του Μελαχρινού, και από τα νοσοκομεία του Αγίου Σάββα μέχρι τις εφημερίδες, τα εργοστάσια, τα θέατρα και τις τράπεζες, οι Αιγυπτιώτες Έλληνες έκτισαν ένα παράλληλο κράτος πολιτισμού και βιομηχανίας μέσα στην Αίγυπτο. Επέβαλαν ευρωπαϊκά πρότυπα και προκάλεσαν θαυμασμό — και ζήλια. Για δεκαετίες, ήταν οι πιο μοντέρνοι, οι πιο πλούσιοι και οι πιο εξωστρεφείς της ελληνικής φυλής.

Στις δεκαετίες του ’30 και του ’40 άρχισαν τα πρώτα σύννεφα. Η Αίγυπτος πέρασε σε πιο εθνικιστικές πολιτικές, η ελληνική κοινότητα πιέστηκε να γίνει «λιγότερο ελληνική» και πιο συμμορφωμένη. Όμως η πραγματική καταστροφή ήρθε με τον Νάσερ. Με τις εθνικοποιήσεις, την απέλαση των Δυτικών και τον Παναραβισμό, χιλιάδες Έλληνες βρέθηκαν ξαφνικά ξένοι στον τόπο που είχαν γεννηθεί.

Δεν ήταν λίγοι αυτοί που εγκατέλειψαν ολόκληρες βιομηχανίες, εργοστάσια και σπίτια για να γυρίσουν στην Ελλάδα. Μόνο που η Ελλάδα τούς είδε σαν κάτι παράξενο. Δεν τους καταλάβαινε. Δεν τους αγκάλιασε. Πολλοί ήρθαν άφραγκοι, χωρίς κρατική στήριξη, χωρίς επαναπατριστικά προγράμματα. Από ευεργέτες έγιναν πρόσφυγες.

Το όνομά τους διασώθηκε σε κάποιες ταμπέλες μουσείων, όπως του Μπενάκη και του Αβέρωφ. Κάποιοι έγιναν ξανά μεγάλοι στην Ελλάδα, πολλοί όμως όχι. Ήταν οι ξεχασμένοι κοσμοπολίτες. Έφεραν μαζί τους μνήμες από την Αλεξάνδρεια, γεύσεις από την Καϊρινή αγορά, αρώματα από τον Νείλο και τσιγάρα Κυριαζή στις τσέπες. Αλλά εδώ, τους περίμενε σιωπή.