Έλεγε πως δεν μπορεί να ξέρει αν υπάρχουν θεοί. Τον έδιωξαν από την Αθήνα και πνίγηκε στο ταξίδι προς τη Σικελία.

Ο Πρωταγόρας από τα Άβδηρα δεν δήλωνε ούτε πιστός ούτε άθεος. Με μια φράση που σόκαρε την Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ., είπε: «Για τους θεούς δεν μπορώ να ξέρω, ούτε αν υπάρχουν ούτε αν δεν υπάρχουν, ούτε τι μορφή έχουν». Δεν το είπε για να προκαλέσει. Το είπε γιατί το πίστευε. Η αδυναμία του ανθρώπου να γνωρίσει το θείο ήταν, για εκείνον, μια φιλοσοφική αλήθεια. Αλλά αυτή η αλήθεια δεν άρεσε στην πόλη που είχε ενσωματώσει τους θεούς σε κάθε πτυχή της ζωής και της πολιτείας της.

Δεν ήταν κάποιος άγνωστος. Ο Πρωταγόρας είχε τιμηθεί από τον Περικλή και είχε κληθεί να συντάξει τους νόμους της αποικίας των Θουρίων στην Κάτω Ιταλία. Είχε ιδρύσει μια σχολή σκέψης, τη σοφιστική, και για πρώτη φορά στην ιστορία δίδασκε ρητορική και φιλοσοφία με αμοιβή. Πλούσιοι Αθηναίοι πλήρωναν ακριβά για να σπουδάσουν κοντά του. Η φράση του «μέτρον πάντων χρημάτων άνθρωπος» άλλαζε τον τρόπο που έβλεπε κανείς την αλήθεια. Δεν υπήρχε αντικειμενική αλήθεια για όλα. Υπήρχε η αντίληψη του ανθρώπου. Αυτός καθορίζει την πραγματικότητα.

Όμως, όταν κυκλοφόρησε το έργο του “Περί Θεών”, η Αθήνα δεν συγχώρεσε τη φιλοσοφική του ειλικρίνεια. Λέγεται ότι τα βιβλία του κάηκαν δημοσίως στην αγορά. Ο ίδιος κατηγορήθηκε για αθεΐα και για υπονόμευση της δημόσιας ηθικής. Αν και δεν υπάρχουν ακριβείς πληροφορίες για τη δίκη του, η παράδοση λέει ότι κατέφυγε στη Σικελία για να σωθεί.

Δεν έφτασε ποτέ. Το πλοίο στο οποίο επέβαινε ναυάγησε. Ο Πρωταγόρας πνίγηκε στη θάλασσα, μακριά από την πόλη που κάποτε τον είχε τιμήσει. Δεν γνωρίζουμε πού ακριβώς έγινε ο τάφος του, ούτε σώθηκαν πολλά από τα έργα του. Αλλά η σκέψη του επηρέασε βαθιά όχι μόνο τους συγχρόνους του, αλλά και αιώνες φιλοσόφων που ακολούθησαν.

Σήμερα, η φράση του για τους θεούς θεωρείται η πρώτη φιλοσοφική διατύπωση αγνωστικισμού. Και η ρήση του για τον άνθρωπο ως μέτρο όλων, παραμένει ένα από τα πιο ριζοσπαστικά αποφθέγματα που ακούστηκαν ποτέ στην Αθήνα του Περικλή.