Ένας Έλληνας στο Λονδίνο αποφάσισε να μορφώσει τα παιδιά όλης της Ελλάδας. Και το έκανε με 261 σχολεία

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη με το όνομα Στρατηγόπουλος, αλλά επειδή η οικογένειά του είχε μελαμψό χρώμα δέρματος, το όνομά τους έγινε «Μελάς». Ο πατέρας του, Φιλικός από τα Ιωάννινα, έφυγε κυνηγημένος με την οικογένεια το 1821 αφήνοντας τα πάντα πίσω για να γλιτώσει από τουρκική σύλληψη. Το αγόρι που κάποτε φοβήθηκε για τη ζωή του, θα γινόταν ο άνθρωπος που έδωσε μόρφωση σε γενιές φτωχών παιδιών στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια.

Στην Οδησσό και την Κέρκυρα έμαθε τα πρώτα του γράμματα, αλλά η ζωή του θα άλλαζε όταν ταξίδεψε στο Λονδίνο και μπήκε στο εμπόριο μέσα από τον κύκλο της οικογένειας Κοργιαλένιου. Ξεκίνησε στη Σύρο, μετά στο Ταγκανρόκ της Ρωσίας και κατέληξε ξανά στο Λονδίνο, όπου και ίδρυσε μαζί με τον αδελφό του τον εμπορικό οίκο «Αδελφοί Μελά». Ένας οίκος που τον έκανε βαθύπλουτο — αλλά αυτό δεν ήταν αρκετό για τον Βασίλειο Μελά. Ήθελε κάτι πολύ μεγαλύτερο από τα χρήματα.

Αγαπούσε τα γράμματα και την ποίηση, αλλά όσο ζούσε στο εξωτερικό, τον έτρωγε μέσα του η εικόνα της Ελλάδας που πάλευε να σταθεί στα πόδια της. Στα χρόνια που οι περισσότεροι πλούσιοι Έλληνες έκτιζαν μέγαρα και περιουσίες, εκείνος αποφάσισε να χτίσει κάτι που δεν θα γκρεμιζόταν εύκολα: τη γνώση. Έκανε κάτι που ελάχιστοι είχαν κάνει πριν απ’ αυτόν. Δεν άφησε ένα, ούτε δύο. Άφησε 261 σχολεία και νηπιαγωγεία, ένα σε κάθε γωνιά όπου υπήρχε ανάγκη.

Στη διαθήκη του έγραψε πως το τεράστιο μέγαρό του στην Πλατεία Κοτζιά — συνολικής έκτασης 16.000 τετραγωνικών — θα μετατραπεί σε θεσμό για τη μόρφωση των μικρών παιδιών. Από αυτό γεννήθηκε το Νηπιακό Επιμελητήριο Μελά, που για 115 χρόνια έκτιζε και συντηρούσε νηπιαγωγεία σε Ελλάδα και Βαλκάνια. Έγινε ουσιαστικά ο θεμελιωτής του θεσμού του νηπιαγωγείου στην Ελλάδα, πριν ακόμα θεσπιστεί οργανωμένα από το κράτος.

Όταν πια αποσύρθηκε από το εμπόριο το 1876, γύρισε στην Αθήνα και έζησε ήσυχα τα τελευταία του χρόνια. Πέθανε το 1885 στο Παρίσι, μα το όνομά του δεν έσβησε. Δεν έμεινε στη μνήμη ως ένας έμπορος του Λονδίνου, αλλά ως ο Έλληνας που — χωρίς να είναι πολιτικός, χωρίς να ζητήσει τίποτα — έδωσε σε δεκάδες χιλιάδες παιδιά την πρώτη τους παιδική τάξη.