Έβαλαν τους λαούς της Ευρώπης σε κατάταξη ανάλογα με το πόσοι άντεχαν να πεθάνουν από πείνα χωρίς να επαναστατήσουν

Στην Ευρώπη του 19ου αιώνα, η φτώχεια δεν ήταν μόνο κοινωνικό πρόβλημα. Ήταν μέθοδος μέτρησης. Στην καρδιά των απογραφών και των χαρτογραφήσεων, υπήρχε μια άβολη ερώτηση που κανείς δεν ομολογούσε δημόσια:
Ποιοι λαοί πεθαίνουν πρώτοι όταν πεινάνε — και ποιοι το ανέχονται χωρίς να ξεσηκωθούν;

Η απάντηση δεν δινόταν από ανθρωπολόγους, αλλά από κρατικούς στατιστικολόγους. Η Αγγλία, η Γερμανία, η Γαλλία θεωρούνταν “εύρωστοι πληθυσμοί”. Στην άλλη άκρη, οι κάτοικοι της Σαρδηνίας, της Νάπολης, της Ισπανίας, της Ιονίου χαρακτηρίζονταν με όρους όπως “αδρανείς”, “ανεπαρκείς”, “ανθεκτικοί στην κακομεταχείριση”. Όχι γιατί είχαν λιγότερα σχολεία ή εργοστάσια. Αλλά γιατί πείναγαν περισσότερο — και δεν έκαναν επανάσταση.

Οι πληθυσμοί χωρίζονταν σε ζώνες:

Εκείνοι που, αν πέσει πείνα, θα οργανωθούν, θα διαμαρτυρηθούν, θα αποσταθεροποιήσουν την εξουσία.

Και εκείνοι που, αν πέσει πείνα, θα σωπάσουν, θα λιμοκτονήσουν σιωπηλά και θα πεθάνουν χωρίς φασαρία.

Η πρώτη ομάδα θεωρούνταν επικίνδυνη. Η δεύτερη, «διαχειρίσιμη».
Έτσι γεννήθηκε μια καινούρια μέθοδος διακυβέρνησης. Μια κρυφή χαρτογράφηση: όχι ποια εδάφη είναι εύφορα, αλλά ποιοι άνθρωποι είναι χρήσιμοι όταν πεινάνε. Για την αποικιοκρατία, για την εσωτερική καταστολή, για τη φορολογία.

Οι αριθμοί μιλούσαν ξεκάθαρα. Οι περιοχές της Βόρειας Ευρώπης είχαν χαμηλότερη θνησιμότητα από λιμό και υψηλότερα ποσοστά παραγωγής. Οι περιοχές του Νότου — από Πορτογαλία μέχρι Ιταλία και Βαλκάνια — παρουσίαζαν συχνές περιόδους υποσιτισμού, με πληθυσμούς που απλώς… το δεχόντουσαν. Δεν αντιδρούσαν. Δεν εξεγείρονταν. Δεν διεκδικούσαν.

Αυτό μετατράπηκε σε εργαλείο εξουσίας. Οι διοικήσεις υπολόγιζαν πού μπορούν να στείλουν στρατεύματα με λιγότερο κόστος. Πού μπορούν να αυξήσουν φόρους χωρίς φόβο εξέγερσης. Πού μπορούν να αφήσουν την πείνα να κάνει τη «δουλειά της».

Στην ουσία, για πρώτη φορά, η πείνα μετριόταν σαν δείκτης πολιτικής αντοχής. Όχι απλώς τραγωδία, αλλά μέτρο χρήσης. Και αυτό το μέτρο έλεγε πως οι πιο πεινασμένοι λαοί της Ευρώπης, ήταν και οι πιο “χρήσιμοι” για όσους ήθελαν να κυβερνούν χωρίς να κινδυνεύουν.

Το πιο κυνικό συμπέρασμα αυτής της λογικής ήταν απλό:
Αν δεν αντιδράς όταν πεινάς, αξίζεις να πεινάς.