Εξάντας : Το πανέξυπνο όργανο πλοήγησης που χρησιμοποιούσαν οι πιλότοι πριν τα GPS, κάποιοι το χρησιμοποιούν ακόμα

Πριν εμφανιστούν τα GPS, ο πιλότος που πετούσε πάνω από θάλασσα ή έρημο δεν είχε χάρτη που να δείχνει θέση. Δεν υπήρχαν δορυφόροι. Δεν υπήρχαν σταθερά σήματα. Για να ξέρει πού βρίσκεται, χρειαζόταν ένα όργανο και γνώση. Το όργανο ήταν ο εξάντας.

Ο εξάντας μετρά γωνίες. Μετρά τη γωνία ανάμεσα σε ένα ουράνιο σώμα και έναν ορίζοντα. Στη θάλασσα ο ορίζοντας είναι ορατός. Στον αέρα όχι. Γι’ αυτό στα αεροπλάνα χρησιμοποιήθηκε ειδικός εξάντας με τεχνητό ορίζοντα. Ο αεροπορικός εξάντας είχε μια μικρή φυσαλίδα, σαν αλφάδι. Η φυσαλίδα έδειχνε το κατακόρυφο. Ο πιλότος ή ο ναυτίλος στόχευε τον Ήλιο ή ένα αστέρι και διάβαζε τη γωνία. Αυτή η μέτρηση ήταν το πρώτο κρίσιμο δεδομένο.

Για να βρεις θέση δεν αρκεί η γωνία. Χρειάζεσαι ακριβή ώρα. Χρειάζεσαι πίνακες αστροναυτιλίας. Χρειάζεσαι υπολογισμό. Από αυτά προκύπτει γεωγραφικό πλάτος και μήκος. Έτσι ξέρεις πού βρίσκεσαι πάνω στη Γη.

Ο εξάντας χρησιμοποιήθηκε κυρίως σε μεγάλες πτήσεις. Ατλαντικός. Ειρηνικός. Πολικές διαδρομές. Εκεί δεν υπήρχαν ραδιοβοηθήματα. Αν χάνονταν τα όργανα ή ο ασύρματος, ο εξάντας έδινε λύση.

Πώς τον χρησιμοποιούσαν μέσα στο αεροπλάνο

Στο πιλοτήριο υπήρχε μικρό άνοιγμα στην οροφή. Από εκεί έβγαινε ο εξάντας. Ο χειριστής στεκόταν όρθιος. Σταθεροποιούσε τη φυσαλίδα. Στόχευε το ουράνιο σώμα. Κατέγραφε την ώρα μέχρι το δευτερόλεπτο. Η διαδικασία δεν ήταν γρήγορη. Ήθελε εκπαίδευση. Ήθελε συγκέντρωση. Ήθελε καθαρό ουρανό. Γι’ αυτό οι ναυτίλοι εκπαιδεύονταν ειδικά και περνούσαν πολλές ώρες σε εξάσκηση.

Σήμερα ο εξάντας δεν υπάρχει σε επιβατικά αεροπλάνα. Τα GPS και τα αδρανειακά συστήματα έλυσαν το πρόβλημα. Παρ’ όλα αυτά, σε στρατιωτική εκπαίδευση και σε ειδικές πτήσεις εξακολουθούν να τον διδάσκουν. Ο λόγος είναι απλός. Ο εξάντας δεν χρειάζεται ρεύμα. Δεν χρειάζεται σήμα. Δεν επηρεάζεται από παρεμβολές. Όσο υπάρχει ουρανός και ώρα, μπορείς να βρεις θέση.

Αν πετάς και χαθούν όλα τα ηλεκτρονικά, ο εξάντας σου δίνει έναν τρόπο να συνεχίσεις να ξέρεις πού βρίσκεσαι. Αυτός είναι ο λόγος που κάποιοι τον κρατούν ακόμα ζωντανό.