Γιατί οι καπετάνιοι φοβούνται την Παρασκευή πιο πολύ και απ’ τη φουρτούνα
Η Παρασκευή είναι η μέρα που οι παλιοί καπετάνιοι αρνούνται πεισματικά να σαλπάρουν
Οι πιο παλιοί καπετάνιοι, εκείνοι που έχουν ζήσει όλη τους τη ζωή μέσα σε καταιγίδες, κύματα και ατέλειωτες νύχτες στο πέλαγος, το γνωρίζουν καλά: αν θέλεις να επιστρέψεις πίσω ασφαλής, ποτέ μην ξεκινήσεις το ταξίδι σου την Παρασκευή. Δεν έχει σημασία αν έξω η θάλασσα είναι γαλήνια σαν καθρέφτης ή αν ο ουρανός είναι καταγάλανος χωρίς σύννεφα. Η Παρασκευή, στα μάτια των ναυτικών, ήταν ανέκαθεν ημέρα «απαγορευμένη».
Η ρίζα αυτής της θαλασσινής προκατάληψης χάνεται βαθιά στο χρόνο, σε εποχές που οι άνθρωποι κοιτούσαν τα άστρα και ζητούσαν σημάδια από τον Θεό για να αποφασίσουν αν έπρεπε να σηκώσουν άγκυρα ή να μείνουν στο λιμάνι. Η Παρασκευή, η μέρα της Σταύρωσης του Χριστού, θεωρήθηκε από τους ναυτικούς μέρα βαριά, ημέρα πένθους, κατάλληλη μόνο για προσευχή και περισυλλογή, όχι όμως για ταξίδια και νέες αρχές. Πίστευαν ότι όποιος αγνοήσει αυτή την παράδοση, κινδυνεύει να προκαλέσει την τύχη του.
Οι ναυτικοί από τη Μεσόγειο έως τη Βόρεια Ευρώπη, αλλά και από τον Ατλαντικό έως τον Ειρηνικό, είχαν πάντα τη δική τους, κοινή «σιωπηλή συμφωνία». Αν τύχαινε καπετάνιος να δώσει εντολή να σαλπάρουν Παρασκευή, συχνά το πλήρωμα αντιδρούσε έντονα ή ακόμα και αρνούνταν να ακολουθήσει. Ακόμα κι όταν το εμπόριο άνθισε και οι απαιτήσεις έγιναν μεγαλύτερες, η Παρασκευή παρέμεινε ημέρα που κανείς δεν ήθελε να προκαλέσει τη θάλασσα.
Η προκατάληψη ενισχύθηκε ακόμα περισσότερο μέσα από έναν διάσημο θρύλο, ο οποίος όμως αποδείχτηκε ψεύτικος. Σύμφωνα με την ιστορία, τον 19ο αιώνα το βρετανικό ναυτικό κατασκεύασε ένα πλοίο με το όνομα HMS Friday, που σκόπιμα το έριξαν στη θάλασσα ημέρα Παρασκευή, με καπετάνιο έναν άνδρα που λεγόταν κι εκείνος Friday («Παρασκευάς»), μόνο και μόνο για να αποδείξουν πως η δεισιδαιμονία ήταν αβάσιμη. Το πλοίο λέγεται ότι εξαφανίστηκε χωρίς ίχνος στο πρώτο κιόλας ταξίδι του, αλλά παρόλο που η ιστορία δεν έχει καμία βάση στην πραγματικότητα, ο θρύλος επιβιώνει μέχρι σήμερα, προσθέτοντας ακόμα μεγαλύτερη μυστηριακή δύναμη στη μέρα αυτή.
Ακόμα και στη δική μας παράδοση, οι Έλληνες καπετάνιοι έδιναν ιδιαίτερη σημασία στο πότε θα ξεκινούσαν ένα ταξίδι. Πολλοί θυμούνται ακόμα τις συμβουλές των παππούδων τους, που με σοβαρό ύφος προειδοποιούσαν: «Όχι Παρασκευή». Ακόμη και στα λιμάνια του Αιγαίου, που τόσο αγαπούσε και ύμνησε η λογοτεχνία, η Παρασκευή παρέμενε πάντα ημέρα που το ταξίδι ανέβαλε την αναχώρησή του, για να μη «μπει στο μάτι του κακού».
Η σύγχρονη τεχνολογία, τα GPS και οι δορυφόροι δεν κατάφεραν να σβήσουν εντελώς αυτή την αρχαία φοβία. Ακόμη και σήμερα, πολλοί καπετάνιοι διστάζουν να ξεκινήσουν Παρασκευή, όχι γιατί φοβούνται πραγματικά το κακό, αλλά γιατί σέβονται βαθιά αυτή τη μοναδική παράδοση. Και ίσως κάπου εκεί, στο βάθος της καρδιάς τους, ακόμη να πιστεύουν πως όποιος αψηφήσει τη δύναμη της θάλασσας και τις ιστορίες των παλιών, μπορεί και να βρεθεί αντιμέτωπος με κάτι που δεν μπορεί να ελέγξει.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
