Γιατί η Οδός Σταδίου λέγεται Σταδίου; Ποιο είναι το στάδιο;

Η Οδός Σταδίου είναι ένας από τους πιο γνωστούς και πολυσύχναστους δρόμους της Αθήνας. Συνδέει την Ομόνοια με το Σύνταγμα και έχει φιλοξενήσει μερικά από τα σημαντικότερα κτίρια, καταστήματα και κινηματογράφους του κέντρου. Κι όμως, το όνομα της παραμένει για πολλούς μυστήριο. Ποιο «στάδιο» εννοεί; Γιατί δεν το βλέπει κανείς ούτε στην αρχή ούτε στο τέλος της;

Η απάντηση μάς πηγαίνει πίσω στα πρώτα χρόνια του ελληνικού κράτους, όταν η Αθήνα ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα. Οι Βαυαροί αρχιτέκτονες Κλεάνθης και Σάουμπερτ είχαν σχεδιάσει ένα μεγαλεπήβολο πολεοδομικό σχέδιο. Σύμφωνα με αυτό, η πόλη θα είχε φαρδιούς δρόμους, άξονες συμμετρίας και συνδέσεις με σημαντικά κτίρια και μνημεία. Ανάμεσα σε αυτούς τους δρόμους, υπήρχε και ένας που θα ξεκινούσε από την Ομόνοια, θα περνούσε μπροστά από τα Ανάκτορα (σημερινή Βουλή) και θα κατέληγε στο Παναθηναϊκό Στάδιο, το αρχαίο Καλλιμάρμαρο.

Το Παναθηναϊκό Στάδιο, εκεί όπου αναβίωσαν οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες το 1896, ήταν για τους εμπνευστές του σχεδίου ένας χώρος μεγάλης σημασίας. Ήθελαν να δημιουργήσουν έναν δρόμο που να οδηγεί κατευθείαν εκεί, σαν ένα είδος λεωφόρου προς τον ελληνικό αθλητισμό και τη δόξα της αρχαιότητας. Έτσι, ο δρόμος βαφτίστηκε «Οδός Σταδίου».

Όμως το σχέδιο δεν υλοποιήθηκε ποτέ όπως είχε αρχικά προβλεφθεί. Ο διάδοχος του σχεδίου, ο αρχιτέκτονας Λέο φον Κλέντσε, έκανε τροποποιήσεις για να ικανοποιήσει οικοπεδούχους και να αποφευχθούν απαλλοτριώσεις. Ο δρόμος δεν έφτασε ποτέ στο στάδιο. Αντί να συνεχίσει νοτιοανατολικά, σταμάτησε στο Σύνταγμα. Έγινε δηλαδή κάτι σαν «κομμένος δρόμος», αλλά το όνομα παρέμεινε.

Οι Αθηναίοι συνέχισαν να λένε την οδό «Σταδίου», παρόλο που το στάδιο που της έδωσε το όνομα –το Καλλιμάρμαρο– βρίσκεται αρκετά πιο πέρα, πίσω από τον Εθνικό Κήπο, και δεν είναι ορατό ούτε από την Ομόνοια ούτε από το Σύνταγμα. Το Παναθηναϊκό Στάδιο δεν βρίσκεται πάνω στην οδό, ούτε καν κοντά της. Και όμως, η ιστορική πρόθεση να ενωθούν τα Ανάκτορα με το αρχαίο στάδιο χάραξε για πάντα την ταυτότητα του δρόμου.

Ακόμη πιο παράδοξο είναι το γεγονός ότι η Οδός Σταδίου άλλαξε επίσημα όνομα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Της δόθηκε το όνομα «Οδός Τσώρτσιλ» προς τιμήν του Βρετανού πρωθυπουργού. Οι Αθηναίοι, όμως, ποτέ δεν το δέχτηκαν. Το νέο όνομα ξεχάστηκε γρήγορα και το «Σταδίου» παρέμεινε βαθιά ριζωμένο στη γλώσσα και τη μνήμη της πόλης.

Το ίδιο συνέβη και με τις άλλες δύο κεντρικές λεωφόρους που βρίσκονται παράλληλα με τη Σταδίου. Η Πανεπιστημίου μετονομάστηκε επισήμως σε «Ελευθερίου Βενιζέλου» και η Ακαδημίας σε «Ρούζβελτ», αλλά ούτε αυτές οι ονομασίες δεν επικράτησαν στην καθημερινότητα. Οι κάτοικοι της Αθήνας έμειναν πιστοί στα αρχικά τους ονόματα.

Σήμερα, η Σταδίου παραμένει ένας δρόμος με παρελθόν, κίνηση και συμβολισμό. Οι περισσότεροι αγνοούν ότι ονομάζεται έτσι εξαιτίας ενός σταδίου που δεν φαίνεται πουθενά. Κι όμως, πίσω από κάθε όνομα δρόμου στην Αθήνα, υπάρχει μια ιστορία που δείχνει πώς ο αστικός σχεδιασμός συναντά τη μνήμη, την πολιτική και την ταυτότητα μιας ολόκληρης πόλης.