Γιατί όταν ήμασταν μικροί ένας 30άρης και ένας 40άρης έμοιαζαν σχεδόν γέροι

Γιατί οι μεγάλοι φαίνονταν τόσο μεγάλοι όταν ήμασταν παιδιά

Όταν είσαι παιδί, ένας 30άρης ή ένας 40άρης δεν σου φαίνεται απλώς μεγαλύτερος. Σου μοιάζει σαν άνθρωπος που βρίσκεται πολύ πιο πέρα από σένα. Δεν είναι μόνο τα παραπάνω χρόνια. Είναι πως ανήκει ήδη σε έναν κόσμο που δουλεύει, οδηγεί, αποφασίζει, πληρώνει λογαριασμούς, βάζει όρια και ξέρει, ή έτσι τουλάχιστον νομίζεις, πώς πάει η ζωή. Το παιδί δεν βλέπει την ηλικία σαν μια λεπτή διαφορά. Τη νιώθει σαν απόσταση.

Υπάρχει καταρχάς ένας πολύ απλός λόγος, σχεδόν μαθηματικός. Στα 8, τα 40 χρόνια μοιάζουν ασύλληπτα πολλά, γιατί είναι πέντε φορές η δική σου ζωή. Στα 10, ένας 30άρης έχει ήδη ζήσει τρεις ολόκληρες ζωές σαν τη δική σου. Για ένα παιδί, αυτή η διαφορά δεν φαίνεται ούτε μικρή ούτε φυσιολογική. Φαντάζει τεράστια. Όσο μεγαλώνουμε όμως, η ίδια απόσταση μικραίνει μέσα στο μυαλό μας. Στα 30, τα 40 δεν μοιάζουν πια σαν άλλος πλανήτης. Μοιάζουν κοντά, σχεδόν δίπλα.

Αυτό έχει να κάνει και με κάτι που η ψυχολογία το συναντά συχνά όταν μιλά για ηλικία. Οι πιο μικροί συνήθως νιώθουν λίγο πιο μεγάλοι απ’ όσο είναι, γιατί στα παιδικά και στα εφηβικά χρόνια το μεγάλωμα μοιάζει με κέρδος. Θες να πας πιο πάνω. Οι μεγαλύτεροι ενήλικες, αντίθετα, αρκετές φορές νιώθουν πιο νέοι από την ηλικία τους. Οπότε το μέτρο της ηλικίας δεν μένει ποτέ ουδέτερο. Μετακινείται μαζί με τη θέση που έχεις μέσα στη ζωή.

Το παιδί επίσης δεν έχει ακόμη καθαρή εικόνα για τα ενδιάμεσα στάδια. Δεν ξεχωρίζει πάντα εύκολα τον 28άρη από τον 38άρη ή τον 45άρη. Οι κατηγορίες του είναι πιο χοντρές. Μικρός, μεγάλος, παππούς ή γιαγιά. Γι’ αυτό και πολλοί ενήλικες που σήμερα μας φαίνονται φανερά νέοι, τότε έμπαιναν όλοι στο ίδιο κουτί. Ο δάσκαλος των 32, ο θείος των 39, η μαμά μιας φίλης στα 41, όλοι έμοιαζαν πάνω κάτω το ίδιο μεγάλοι.

Πώς το παιδικό μυαλό συνδέει την ηλικία με ρόλους, ευθύνη και εξουσία

Μετράει και ο τρόπος που φαίνεται ένας άνθρωπος στα μάτια ενός παιδιού. Το παιδί πιάνει εύκολα τα εξωτερικά σημάδια που συνδέει με τη μεγάλη ηλικία, αλλά δεν τα ζυγίζει σωστά. Ένα πιο σοβαρό ντύσιμο, λίγη κούραση στο πρόσωπο, ένα πιο επίσημο ύφος, μια πιο χαμηλή φωνή, οι υποχρεώσεις, το άγχος, ακόμη και το ότι κάποιος πίνει καφέ, πάει στη δουλειά ή μιλά για χρήματα, αρκούν για να τον κάνει να φαίνεται πολύ μεγαλύτερος απ’ όσο είναι. Δεν βλέπει μόνο πρόσωπο. Βλέπει ρόλο.

Εκεί βρίσκεται ένα μεγάλο μέρος της εξήγησης. Στην παιδική ηλικία, ο μεγάλος δεν είναι μόνο βιολογική έννοια. Είναι και κοινωνική. Μεγάλος είναι αυτός που έχει εξουσία. Που σου λέει τι ώρα θα κοιμηθείς. Που αποφασίζει αν θα βγεις έξω. Που μιλά με τους άλλους ενήλικες σαν ίσος. Έτσι ο νους δένει την ηλικία με την ευθύνη. Και μόλις τα δέσει, ο άνθρωπος απέναντι μεγαλώνει μέσα σου. Δεν είναι 34. Είναι κανονικός μεγάλος.

Υπάρχει και ένα ακόμη κομμάτι. Στην παιδική ηλικία οι αλλαγές μοιάζουν τεράστιες, γιατί τότε μέσα σε λίγα χρόνια αλλάζουν όλα. Από τα 6 στα 10 αλλάζει το σώμα, ο τρόπος σκέψης, το ύψος, οι παρέες, το σχολείο, τα ενδιαφέροντα. Έτσι το παιδί μαθαίνει πως τα χρόνια κάνουν μεγάλη διαφορά. Με αυτή τη λογική, όταν ακούει 30 και 40, φαντάζεται ότι και εκεί η διαφορά θα είναι τεράστια. Δεν ξέρει ακόμη από προσωπική αίσθηση πως μετά από μια ηλικία οι αλλαγές γίνονται πιο αργές και πιο σύνθετες.

Και η εικόνα των ενηλίκων παλιότερα μπέρδευε ακόμη περισσότερο τα πράγματα. Πολλοί 30άρηδες και 40άρηδες ντύνονταν πιο αυστηρά, είχαν πιο κουραστικό πρόγραμμα, κάπνιζαν περισσότερο, πρόσεχαν λιγότερο το δέρμα τους, κουβαλούσαν πιο βαριά καθημερινότητα και συχνά έδειχναν πράγματι πιο μεγάλοι απ’ όσο δείχνουν σήμερα άνθρωποι στην ίδια ηλικία. Άρα δεν ήταν μόνο ιδέα μας. Ήταν και το ύφος μιας ολόκληρης εποχής.

Το ίδιο συμβαίνει και με τις οικογενειακές εικόνες που έχουμε μέσα στο κεφάλι μας. Όταν θυμόμαστε έναν γονιό στα 35, δεν θυμόμαστε μόνο ένα πρόσωπο 35 ετών. Θυμόμαστε τη μητέρα ή τον πατέρα μας να είναι ήδη ο βασικός άξονας του σπιτιού. Να τρέχει, να σηκώνει ευθύνες, να ξέρει τι πρέπει να γίνει. Αυτή η μνήμη έχει βάρος. Και κάνει και την ίδια την ηλικία να μοιάζει πιο βαριά.

Γιατί αλλάζει η εικόνα της ηλικίας όταν μεγαλώνουμε

Οι έρευνες για το πώς τα παιδιά βλέπουν τους μεγαλύτερους δείχνουν ότι από νωρίς χρησιμοποιούν οπτικά σημάδια για να καταλάβουν ποιος είναι μεγαλύτερος. Μπορούν δηλαδή να ξεχωρίσουν ηλικίες, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως τις ερμηνεύουν όπως ένας ενήλικας. Άλλο να βλέπεις ότι κάποιος είναι μεγαλύτερος και άλλο να καταλαβαίνεις τι σημαίνει στ’ αλήθεια να είσαι 35 ή 40. Το πρώτο έρχεται νωρίς. Το δεύτερο αργεί πολύ.

Γι’ αυτό και μεγαλώνοντας παθαίνουμε ένα μικρό σοκ. Στα 25, στα 30 ή στα 35, καταλαβαίνουμε ότι αυτές οι ηλικίες δεν κρύβουν μέσα τους την τελειότητα που τους είχαμε δώσει. Ο 30άρης δεν είναι απαραίτητα σίγουρος για τη ζωή του. Ο 40άρης δεν νιώθει υποχρεωτικά μεγάλος. Μπορεί να φοβάται, να αλλάζει δρόμο, να νιώθει πως τώρα αρχίζει κάτι, να αμφιβάλλει για τα πάντα. Το παιδί βλέπει το απ’ έξω. Ο ενήλικας ζει το μέσα.

Έτσι εξηγείται γιατί τότε αυτές οι ηλικίες μας φαίνονταν σχεδόν γέρικες, ενώ τώρα μοιάζουν πολύ νέες. Δεν άλλαξαν μόνο οι άνθρωποι. Άλλαξε και ο τρόπος που μετράμε τον χρόνο. Όταν ήμασταν παιδιά, τον μετρούσαμε σαν απόσταση και σαν δύναμη. Ως ενήλικες πια, τον μετράμε σαν εμπειρία, σαν ρυθμό, σαν καθημερινή ζωή. Και τότε φαίνεται καθαρά αυτό που μικρός δεν μπορούσες να δεις. Ο 30άρης και ο 40άρης δεν ήταν γέροι. Απλώς στέκονταν τόσο πιο ψηλά από το παιδικό σου ύψος, που σου φαίνονταν μακρινοί.