Γιατί τα νομίσματα της Αρχαίας Σπάρτης ήταν πολύ πιο βαριά από τα νομίσματα άλλων πόλεων
Τα νομίσματα της Σπάρτης δεν ήταν απλώς σίδηρος.
Δεν υπήρχε κάτι τυχαίο στην αρχαία Σπάρτη. Όλα υπηρετούσαν έναν σκοπό: την πειθαρχία, την αυτάρκεια, την προστασία της κοινωνίας από κάθε τι περιττό ή διαβρωτικό. Και τα νομίσματά της, όσο και αν σήμερα φαίνονται απλώς ως ένα ακόμη μέσο ανταλλαγής, υπήρξαν ίσως το πιο αντιπροσωπευτικό σύμβολο της λιτότητας και του προστατευτισμού της πόλης. Η Σπάρτη δεν ήθελε να μοιάζει με τις άλλες πόλεις. Δεν ήθελε χρυσό, ασήμι και δαντελένια υφάσματα. Και φρόντισε να το κάνει ξεκάθαρο.
Τα νομίσματα της Σπάρτης ήταν τόσο βαριά, ώστε δεν μπορούσαν να μεταφερθούν εύκολα. Ήταν κατασκευασμένα από σίδηρο και όχι από πολύτιμα μέταλλα. Μάλιστα, φημολογείται ότι τα έκαναν ακόμα λιγότερο χρήσιμα καίγοντάς τα σε ξύδι ώστε να γίνουν εύθραυστα και να μην έχουν καμία αξία για λιώσιμο ή μεταπώληση. Αυτό είχε διπλό σκοπό: από τη μία ενίσχυε την αυτάρκεια, και από την άλλη απέτρεπε τις συναλλαγές μεγάλης αξίας, την αποθησαύριση και την ανάπτυξη μιας τάξης πλουσίων που θα μπορούσε να απειλήσει την ισότητα των πολιτών.
Η σκέψη πίσω από αυτή την επιλογή ήταν εξαιρετικά προχωρημένη για την εποχή. Με ένα τόσο άβολο στη χρήση και στη μεταφορά νόμισμα, η πόλη απέκλειε σχεδόν κάθε είδους πολυτελή εμπορική δραστηριότητα. Ένας πλούσιος έμπορος, ακόμα κι αν κατάφερνε να κερδίσει πολλά, δεν θα μπορούσε να κουβαλήσει εύκολα τον πλούτο του, ούτε να τον κρύψει. Το ίδιο το νόμισμα, με την υλική του βαρύτητα, γινόταν ένας μηχανισμός κοινωνικού ελέγχου και πολιτικής σταθερότητας.
Στο υπόλοιπο ελληνικό κόσμο, τα νομίσματα ήταν λεπτά, κομψά, από πολύτιμα μέταλλα, εύκολα στη μεταφορά, ιδανικά για εξαγωγές και για συσσώρευση πλούτου. Στη Σπάρτη όμως, η έννοια του πλούτου ήταν σχεδόν ύβρις. Ο μόνος πραγματικός πλούτος ήταν η αρετή, η στρατιωτική υπεροχή, η πειθαρχία και η προσφορά στο κοινό καλό. Όλα τα υπόλοιπα ήταν περιττά και ύποπτα.
Αυτός ο τύπος νομίσματος, γνωστός ως “σιδηρούν νόμισμα”, δεν επιβλήθηκε τυχαία. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ήταν μέρος των νόμων του Λυκούργου, του θρυλικού νομοθέτη της Σπάρτης, που ήθελε να αποκόψει κάθε εξάρτηση από πολυτέλειες και από την ισχύ του χρήματος. Οι νόμοι αυτοί υποστήριζαν τη συλλογικότητα, την απλότητα και την εσωστρέφεια – στοιχεία που έκαναν τη Σπάρτη να ξεχωρίζει από τον υπόλοιπο ελληνικό κόσμο.
Αν σήμερα αναρωτιόμαστε γιατί μια κοινωνία να επιλέξει τόσο σκόπιμα την οικονομική απομόνωση, η απάντηση κρύβεται στην ταυτότητα της ίδιας της Σπάρτης. Ήταν μια κοινωνία πολεμική, κλειστή, σκληρή, και ταυτόχρονα περήφανη και αυτάρκης. Τα βαριά νομίσματά της ήταν ο τρόπος της να πει: “Δεν θέλουμε τον πλούτο σας. Θέλουμε τον χαρακτήρα σας.”