Η Αθηναία που φωτογραφήθηκε με τα κοσμήματα της Τροίας και ίδρυσε νοσοκομείο στην Αθήνα

Η Σοφία Εγκαστρωμένου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1852, κόρη εμπόρου υφασμάτων. Ανήκε στη νέα γενιά μορφωμένων γυναικών της πρωτεύουσας και φοίτησε στο Αρσάκειο, το καλύτερο σχολείο θηλέων της εποχής. Ήταν μόλις 17 χρονών όταν την επέλεξε για σύζυγό του ο διάσημος αρχαιολόγος Ερρίκος Σλήμαν, 47 ετών τότε, ο οποίος έψαχνε συγκεκριμένα μια Ελληνίδα, «με μαύρα μαλλιά, καλή καρδιά, φιλομαθή και λάτρη του Ομήρου».

Το ζευγάρι παντρεύτηκε το 1869 και λίγα χρόνια μετά άρχισε να ταξιδεύει για ανασκαφές. Η Σοφία δεν ήταν απλώς συνοδός του, αλλά στάθηκε ενεργό μέλος των ανασκαφικών αποστολών, ακολουθώντας τον από την Τροία μέχρι τις Μυκήνες. Το 1873, σε μια από τις πιο ιστορικές φωτογραφίες του 19ου αιώνα, η Σοφία Σλήμαν απαθανατίζεται να φορά τον λεγόμενο «Θησαυρό του Πριάμου», δηλαδή τα κοσμήματα που βρέθηκαν στον λόφο του Χισαρλίκ, στην περιοχή των Δαρδανελίων. Η εικόνα της με το διάδημα και τα χρυσά σκουλαρίκια της Τροίας, παραμένει ένα από τα πιο εμβληματικά ντοκουμέντα της αρχαιολογίας.

Στην Αθήνα έζησαν στο Ιλίου Μέλαθρον, ένα από τα πιο περίτεχνα νεοκλασικά της πρωτεύουσας, σχεδιασμένο από τον Ερνέστο Τσίλλερ. Εκεί, μεγάλωσαν τα δύο τους παιδιά, την Ανδρομάχη και τον Αγαμέμνονα. Μετά τον θάνατο του Σλήμαν το 1890, η Σοφία ανέλαβε να διαχειριστεί την κληρονομιά του. Δύο χρόνια αργότερα, χάρισε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο μέρος των ευρημάτων από την Τροία.

Στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897 επισκέφθηκε στρατιώτες με φθίση στο νοσοκομείο «Ελπίς» και συγκλονίστηκε. Μαζί με μια ομάδα γυναικών ίδρυσαν την Εταιρεία «Σωτηρία» με σκοπό να δημιουργηθεί το πρώτο σανατόριο στην Ελλάδα. Ζήτησαν και πήραν δωρεά 600 στρεμμάτων από την Ιερά Μονή Πετράκη στο Γουδή. Οι εργασίες ξεκίνησαν το 1903 και το σανατόριο εγκαινιάστηκε το 1905 από τη βασίλισσα Όλγα. Η «Σωτηρία» είχε 40 κλίνες και λειτουργούσε αρχικά για άπορους φυματικούς. Όταν το κράτος ανέλαβε τη διοίκησή της το 1919, η Σοφία παρέμεινε πρόεδρος στο συμβούλιο του νοσοκομείου έως τον θάνατό της το 1932.

Κηδεύτηκε στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών, στον ίδιο οικογενειακό τάφο με τον σύζυγό της και την κόρη της. Το μνημείο φιλοτέχνησε ο Τσίλλερ. Σήμερα, το Γενικό Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος «Η Σωτηρία» έχει ως έμβλημα τη μορφή της Σοφίας Σλήμαν, ενώ το μουσείο του ιδρύματος φέρει τιμητικά το όνομά της.

Η Σοφία Σλήμαν δεν ήταν μόνο η «γυναίκα του αρχαιολόγου». Ήταν η πρώτη Ελληνίδα που αναδείχθηκε διεθνώς ως σύμβολο αρχαιολογικού θησαυρού και ταυτόχρονα μια πρωτοπόρος γυναίκα της κοινωνικής προσφοράς, σε μια εποχή όπου οι γυναίκες σπάνια είχαν λόγο δημόσια.