Η ερωμένη που γέννησε πρώτα τον διάδοχο και μετά ανάγκασε το Βυζάντιο να δεχτεί τον πιο απαγορευμένο γάμο

Η Ζωή Καρβωνοψίνα πέρασε στην ιστορία του Βυζαντίου από δρόμο που κανονικά δεν έβγαζε στον θρόνο. Δεν ήταν η προφανής επιλογή για αυτοκράτειρα. Ήταν η γυναίκα με την οποία συνδέθηκε ο Λέων ΣΤ΄ αφού είχαν πεθάνει οι προηγούμενες σύζυγοί του και ενώ το βασικό του αδιέξοδο έμενε ίδιο. Δεν είχε γιο για διάδοχο.

Η πιο αλλόκοτη πλευρά της υπόθεσης φάνηκε το 905. Η Ζωή έφερε στον κόσμο τον μελλοντικό Κωνσταντίνο Ζ΄ πριν γίνει νόμιμη σύζυγος του αυτοκράτορα. Ο Λέων είχε επιτέλους τον γιο που ήθελε με τέτοια αγωνία, όμως το παιδί είχε γεννηθεί από σχέση που η Εκκλησία δεν δεχόταν εύκολα να οδηγήσει σε γάμο. Έτσι υπήρχε διάδοχος, αλλά όχι καθαρός τρόπος να νομιμοποιηθεί η θέση του.

Η κρίση της τετραγαμίας και η σύγκρουση με την Εκκλησία

Η αιτία ήταν απλή, αλλά τεράστια. Ο Λέων είχε ήδη κάνει τρεις γάμους. Ένας τέταρτος έμοιαζε σχεδόν αδιανόητος. Ο πατριάρχης Νικόλαος Μυστικός δέχτηκε να βαπτιστεί το παιδί στις 6 Ιανουαρίου 906, όμως δεν δεχόταν και τον νέο γάμο. Ο αυτοκράτορας προχώρησε κανονικά και παντρεύτηκε τη Ζωή λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 906. Από εκεί ξέσπασε η γνωστή κρίση της τετραγαμίας, η μεγάλη σύγκρουση γύρω από τον τέταρτο γάμο του αυτοκράτορα.

Εκεί η ιστορία πήρε σχεδόν απίστευτη τροπή. Ο Νικόλαος δεν έμεινε σε μια απλή αντίρρηση. Τον Δεκέμβριο του 906 και ξανά τον Ιανουάριο του 907 ο Λέων έμεινε έξω από την Αγία Σοφία. Ένας βυζαντινός αυτοκράτορας αποκλείστηκε από τον μεγαλύτερο ναό της αυτοκρατορίας εξαιτίας του γάμου του με τη γυναίκα που είχε ήδη γεννήσει τον διάδοχο. Εκεί η προσωπική του ζωή έγινε καθαρή σύγκρουση εξουσίας.

Ο Λέων αντέδρασε όπως μόνο αυτοκράτορας μπορούσε να αντιδράσει. Απομάκρυνε τον Νικόλαο και έφερε στη θέση του τον Ευθύμιο. Ο γάμος αναγνωρίστηκε τελικά με βαρύ τίμημα και με ξεκάθαρο όρο ότι τέταρτος γάμος δεν θα επιτρεπόταν ξανά στο μέλλον. Η Ζωή έγινε νόμιμη αυτοκράτειρα, αλλά το μεγαλύτερο σκάνδαλο της εποχής την ακολουθούσε ήδη.

Όταν πέθανε ο Λέων το 912, όλα άλλαξαν απότομα. Στον θρόνο ανέβηκε ο αδελφός του, ο Αλέξανδρος, που επανέφερε τον Νικόλαο Μυστικό και έδιωξε τη Ζωή από το παλάτι. Μέσα σε λίγους μήνες η γυναίκα που είχε γίνει αυτοκράτειρα χάρη στον διάδοχο βρέθηκε ξανά στο περιθώριο. Ο μικρός Κωνσταντίνος ήταν νόμιμος αυτοκράτορας, αλλά ήταν ακόμη παιδί και όλοι γύρω του ήθελαν να κυβερνούν στη θέση του.

Ο Αλέξανδρος πέθανε το 913 και η Ζωή επέστρεψε, αλλά ούτε τότε βρήκε ήρεμο δρόμο. Ο Νικόλαος προσπάθησε να την κρατήσει μακριά και την πίεσε να πάει στη μονή της Αγίας Ευφημίας. Λίγο αργότερα όμως η δική του στάση απέναντι στον Συμεών Α΄ της Βουλγαρίας προκάλεσε αντιδράσεις. Η Ζωή εκμεταλλεύτηκε τη φθορά του και το 914 πήρε στα χέρια της την αντιβασιλεία.

Η αντιβασιλεία της Ζωής και η πτώση της εξουσίας της

Εκεί έκανε και μια δεύτερη μεγάλη κίνηση που δείχνει πόσο επιθετικά έβλεπε την εξουσία. Ακύρωσε τις παραχωρήσεις προς τον Συμεών και χάλασε τον γάμο που είχε σχεδιαστεί ανάμεσα στην κόρη του βούλγαρου ηγεμόνα και τον Κωνσταντίνο Ζ΄. Η απόφαση αυτή ήταν πολιτική βόμβα. Η Κωνσταντινούπολη άφηνε μια λύση ειρήνης και έμπαινε ξανά σε πόλεμο.

Το αποτέλεσμα ήταν βαρύ. Το 917 ο βυζαντινός στρατός καταστράφηκε στην Αγχίαλο και λίγο μετά ήρθε νέο χτύπημα στην Κατασύρτη. Η Ζωή δεν έπεσε απλώς επειδή ήταν αντιπαθής σε ανθρώπους της αυλής. Έπεσε γιατί η πολιτική της συνδέθηκε με μία από τις πιο οδυνηρές ήττες της εποχής. Παρ’ όλα αυτά, στην ανατολή η αυτοκρατορία είχε και επιτυχίες, όπως η ενίσχυση της θέσης του Ασώτιου Β΄ στην Αρμενία.

Το τέλος ήρθε το 919, όταν ο Ρωμανός Λεκαπηνός πήρε τον έλεγχο της κατάστασης, πάντρεψε την κόρη του με τον Κωνσταντίνο Ζ΄ και έσπρωξε ξανά τη Ζωή πίσω στη μονή της Αγίας Ευφημίας. Εκεί σχεδόν χάνονται τα ίχνη της και πέθανε λίγο αργότερα, χωρίς να είναι γνωστή η ακριβής ημερομηνία. Η πιο δυνατή εικόνα που άφησε πίσω της όμως είχε ήδη χαραχτεί. Ήταν η γυναίκα που πρώτα έφερε στον κόσμο τον διάδοχο και ύστερα ανάγκασε ολόκληρο το Βυζάντιο να συγκρουστεί για να δεχτεί τον γάμο της.