Η κυβέρνηση τον απέλυσε επειδή μίλησε για τον Μακρυγιάννη. Ήταν ο Σεφέρης.

Μάιος του 1943. Ο Γιώργος Σεφέρης, τότε διευθυντής Τύπου Μέσης Ανατολής για την ελληνική κυβέρνηση εξόριστη στην Αίγυπτο, δίνει μια σειρά διαλέξεων στον κινηματογράφο Ριάλτο της Αλεξάνδρειας. Θέμα του: ο Ιωάννης Μακρυγιάννης. Όχι ο ήρωας-μακέτα των σχολικών εγχειριδίων, αλλά ο αυθεντικός, προφορικός, αντισυμβατικός μαχητής της Επανάστασης. Ο Σεφέρης τον παρουσιάζει ως πρότυπο ελευθερίας, αμεσότητας και εθνικής συνείδησης. Κι αυτό ενοχλεί.

Η δικτατορία του Μεταξά είχε φροντίσει να «εξαφανίσει» τον Μακρυγιάννη από τη δημόσια σφαίρα, καθώς η αγνότητά του και η απέχθειά του για τα ξένα συμφέροντα δεν εξυπηρετούσαν κανένα καθεστώς. Ο Σεφέρης όμως επαναφέρει τη μορφή του στο κέντρο του εθνικού λόγου. Δεν είναι απλώς ένας ποιητής που μιλάει για έναν ήρωα. Είναι ένας διπλωμάτης που κάνει πολιτική μέσα από την ποίηση και τη δημόσια μνήμη.

Τα λόγια του καταγράφονται, τα σχόλια φτάνουν στα αυτιά των υψηλά ισταμένων και δεν αργεί η αντίδραση. Με την αλλαγή κυβέρνησης, και ειδικά με την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Γεώργιο Παπανδρέου τον Απρίλιο του 1944, ο Σεφέρης απομακρύνεται από το Γραφείο Τύπου. Ο λόγος που του μεταφέρουν δεν είναι η κακή απόδοση, αλλά η “πολιτική ευθιξία” που προκαλούν οι διαλέξεις του. Δεν είναι επιθυμητό, λένε, να προβάλλεται ο Μακρυγιάννης σε μια εποχή όπου η Ελλάδα παλεύει να ανασυνταχθεί.

Ο Σεφέρης, ωστόσο, δεν επιστρέφει αμέσως στην Αθήνα. Παραμένει στην υπηρεσία του Υπουργείου Εξωτερικών, αλλά η αποπομπή του τον στιγματίζει. Ο ίδιος δεν έπαψε ποτέ να αναφέρεται με πίκρα σε αυτό το περιστατικό, όχι για την απώλεια του αξιώματος, αλλά γιατί του φάνηκε αδιανόητο να διώκεται κάποιος στην εξορία επειδή επικαλέστηκε την ελευθερία του λόγου.

Στις «Μέρες» του, το προσωπικό του ημερολόγιο, αποτυπώνεται αυτή η αγωνία και η πικρία. Έγραφε χαρακτηριστικά πως «προκόβουμε καταπληκτικά» με ειρωνεία, όταν άκουσε την απόφαση για την απομάκρυνσή του. Και παρότι δεν έφυγε ποτέ από τη δημόσια ζωή, η σχέση του με την επίσημη πολιτεία δεν αποκαταστάθηκε ποτέ πλήρως.

Το επεισόδιο αυτό παραμένει άγνωστο στους περισσότερους, ίσως γιατί εμπλέκει δύο εμβληματικά πρόσωπα της νεοελληνικής ταυτότητας: τον Σεφέρη και τον Μακρυγιάννη. Δύο ανθρώπους που έβλεπαν την Ελλάδα όχι σαν ένα κρατικό μόρφωμα, αλλά σαν πολιτισμική υπόσχεση.