Η μεγαλύτερη αθλητική τραγωδία όλων των εποχών έγινε στη Ρώμη το 27 μ.Χ.
Πριν 2.000 χρόνια, η κατάρρευση ενός ξύλινου σταδίου στη Fidenae σκότωσε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους. Ήταν η στιγμή που η δημόσια ασφάλεια γεννήθηκε από τις στάχτες μιας αθλητικής τραγωδίας.
Το 27 μ.Χ., λίγο έξω από τη Ρώμη, στην πόλη Fidenae, χιλιάδες Ρωμαίοι συγκεντρώθηκαν σε μια ξύλινη αρένα για να παρακολουθήσουν μονομαχίες. Ο διοργανωτής Atilius είχε κατασκευάσει το στάδιο χωρίς άδεια, χωρίς μέριμνα για τη δομή και χωρίς κρατική επίβλεψη. Η αρένα ήταν πρόχειρη, φτιαγμένη από φτηνά ξύλα, στηριγμένη πρόχειρα, και χωρίς θεμέλια.
Μόλις οι θεατές γέμισαν κάθε σημείο της κατασκευής, το βάρος έγινε αφόρητο. Οι ξύλινες βάσεις λύγισαν. Το στάδιο κατέρρευσε ολόκληρο μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν παγιδευμένοι κάτω από ξύλα, συντρίμμια, και κορμιά. Ο ιστορικός Τάκιτος κάνει λόγο για 50.000 νεκρούς και τραυματίες. Ο Σουετώνιος δίνει τον αριθμό των 20.000. Ακόμα κι αν οι αριθμοί είναι υπερβολικοί, η τραγωδία ήταν συγκλονιστική.
Η βοήθεια έφτασε αργά. Ο αυτοκράτορας Τιβέριος βρισκόταν στην Κάπρι και έστειλε προσωπικά διασώστες. Πολλοί πέθαναν αβοήθητοι. Η Ρωμαϊκή Πολιτεία σοκαρίστηκε. Η τραγωδία της Fidenae έγινε ορόσημο. Από εκείνη τη στιγμή, απαγορεύτηκαν όλες οι δημόσιες συγκεντρώσεις σε μη πιστοποιημένα στάδια.
Ο νόμος άλλαξε. Οι ιδιώτες δεν μπορούσαν πλέον να στήνουν αρένες χωρίς κρατική επίβλεψη. Θεσπίστηκε υποχρεωτικό πιστοποιητικό στατικότητας. Η πρώτη μορφή «έγκρισης οικοδομής» για δημόσια χρήση είχε μόλις γεννηθεί. Το ρωμαϊκό κράτος απαγόρευσε κάθε θέαμα με κοινό σε στάδια κάτω των 400.000 σηστερτίων. Ο Atilius εξορίστηκε.
Η τραγωδία έμεινε χαραγμένη στη μνήμη των Ρωμαίων για γενιές. Ακόμα και σήμερα, τα Guinness World Records την καταγράφουν ως τη χειρότερη αθλητική καταστροφή όλων των εποχών. Κανένας άλλος θάνατος σε αθλητικό γεγονός —ούτε καν στη Λίβερπουλ το 1989 ή τη Λίμα το 1964— δεν πλησίασε σε απόλυτους αριθμούς.
Το 2018, μια ομάδα Ιταλών αρχαιολόγων χρησιμοποίησε τεχνολογία ψηφιακής ανακατασκευής για να μελετήσει τα ερείπια της Fidenae. Επιβεβαίωσαν ότι η ξύλινη κατασκευή δεν θα μπορούσε να συγκρατήσει ούτε το 1/3 του πλήθους που είχε υπολογιστεί. Ήταν αρχιτεκτονική καταδίκη.
Αν κάτι γεννήθηκε μέσα από τα συντρίμμια, ήταν η έννοια του “δημόσιου κινδύνου”. Η κατάρρευση της Fidenae ήταν το πρώτο γεγονός στην Ιστορία που ανάγκασε μια Πολιτεία να νομοθετήσει με βάση τη μαζική ασφάλεια. Ήταν η απαρχή της δημόσιας ευθύνης.
Η ασφάλεια στις αθλητικές εγκαταστάσεις, η έννοια της χωρητικότητας, τα πρωτόκολλα εκκένωσης, όλα έχουν τις ρίζες τους στη Fidenae. Δεν ήταν απλώς μια τραγωδία. Ήταν η στιγμή που οι ανθρώπινες συγκεντρώσεις απέκτησαν την ανάγκη εγγυήσεων.
2.000 χρόνια μετά, τα στάδια ελέγχονται, πιστοποιούνται και επιτηρούνται. Κανείς δεν ξέρει τα ονόματα όσων θάφτηκαν ζωντανοί κάτω από τη σκηνή του θεάματος. Όμως η ύπαρξή τους άλλαξε το πώς προστατεύουμε τον κόσμο. Και αυτό, κανένα αρχείο δεν το ξεχνά.
Πηγέςς
Wikipedia – Fidenae: Stadium disaster in 27 CE
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
