Η μύτη σου μυρίζει τους συγγενείς και το κάνει για να σε προστατέψει από την αιμομιξία

Μην κοιτάς τώρα που ξέρεις ποιοι είναι οι συγγενείς σου. Μην κοιτάς που ζούμε σε μεγάλες κοινωνίες, με οικογενειακές φωτογραφίες, επίθετα, γενεαλογικά δέντρα και αστικά μητρώα. Στις πρώτες ανθρώπινες κοινωνίες, τίποτα από αυτά δεν υπήρχε. Οι μικρές νομαδικές ομάδες έπρεπε να επιβιώσουν μέσα από το ένστικτο. Κι ένα από τα πιο δυνατά τους όπλα ήταν η μύτη.

Οι πρώτοι άνθρωποι δεν γνώριζαν πάντα ποιοι ήταν συγγενείς και ποιοι όχι. Όμως ο κίνδυνος να ζευγαρώσουν με άτομο από τον ίδιο γενετικό κορμό ήταν υπαρκτός — και θα μπορούσε να οδηγήσει σε ασθένειες, αδυναμία και απογόνους με προβλήματα. Η φύση έπρεπε να προστατεύσει το είδος. Κι εκεί έβαλε μπροστά ένα σιωπηλό σύστημα προειδοποίησης: τη μύτη.

Χωρίς να το καταλαβαίνεις, η μύτη σου μπορεί να αναγνωρίσει βιολογικούς συγγενείς μέσω της μυρωδιάς του σώματός τους. Μητέρες μπορούν να ξεχωρίσουν το δικό τους παιδί ανάμεσα σε άλλα, απλώς μυρίζοντας τα ρούχα του. Παιδιά μπορούν να ξεχωρίσουν τον αδερφό ή την αδερφή τους από τη μυρωδιά. Και αυτό συμβαίνει χωρίς να το σκεφτούν — είναι γραμμένο στο σώμα τους.

Το σώμα εκπέμπει χημικά σήματα που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα και ονομάζονται HLA. Αυτά τα σήματα δεν τα μυρίζεις όπως ένα άρωμα — τα αντιλαμβάνεσαι με τρόπο αρχέγονο. Ο εγκέφαλος δέχεται την πληροφορία και ενεργοποιεί ένα αίσθημα εγγύτητας ή αποστροφής. Όχι με σκέψη, αλλά με διαίσθηση.

Αυτός ο μηχανισμός υπήρξε σωτήριος για τον άνθρωπο. Όχι γιατί “θέλει” να κάνει κάτι κακό, αλλά γιατί παλιά δεν μπορούσε να ξέρει. Αν μεγάλωνες σε ένα μικρό χωριό ή σε μια νομαδική φυλή, η μόνη σου πυξίδα ήταν το σώμα σου. Η μύτη σου. Αυτή σου έλεγε “μείνε μακριά”, χωρίς να σου εξηγεί γιατί.

Αυτός ο μηχανισμός υπάρχει ακόμα, αν και σήμερα έχει σχεδόν σιγήσει μπροστά στην κοινωνική γνώση και την τεχνολογία. Όμως αν κάποιες φορές ένιωσες μια περίεργη οικειότητα ή αποστροφή χωρίς λόγο, μπορεί να ήταν η μύτη σου που μιλούσε πρώτη.