Οι πιο καταστροφικές καταιγίδες που έπληξαν την Ελλάδα από το 1500 έως το 1820 και οι μαρτυρίες που σώζονται από την Οθωμανική εποχή

Στην Ελλάδα της Οθωμανικής περιόδου τα φυσικά φαινόμενα δεν άφηναν πίσω τους στατιστικές αλλά ίχνη ζωής. Οι καταιγίδες καταγράφονταν μέσα από αιτήσεις φοροαπαλλαγής, μοναστηριακά χρονικά και περιηγητικά ημερολόγια. Οι άνθρωποι δεν ήξεραν από βαρομετρικά αλλά ήξεραν από επιβίωση. Και ανάμεσα σε αιώνες σιωπής ξεχωρίζουν μερικές χρονιές που η φύση έγινε ο ισχυρότερος εχθρός του ανθρώπου.

Το 1754 θεωρείται από τη σύγχρονη έρευνα η πιο βροχερή χρονιά του 18ου αιώνα σε όλη τη Νότια Βαλκανική. Τα δεδομένα από δενδροχρονολογικές αναλύσεις δείχνουν παρατεταμένη υγρασία που προκάλεσε πλημμύρες σε Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα και Πελοπόννησο. Τα ποτάμια υπερχείλισαν, τα χωράφια μετατράπηκαν σε λίμνες, οι γεφυροποιοί δεν προλάβαιναν να ξαναχτίσουν. Μονές όπως η Ξηροποτάμου στο Άγιον Όρος αναφέρουν καταστροφές σοδειών και ανικανότητα πληρωμής φόρων. Οι Οθωμανοί αξιωματούχοι καταγράφουν στις αναφορές τους τη φράση «μεγάλη βλάβη των καλλιεργειών». Η καταστροφή δεν ήρθε από ένα φαινόμενο αλλά από συνεχείς μήνες βροχής που γονάτισαν την αγροτική οικονομία.

Οι επιπτώσεις απλώθηκαν παντού. Οι μύλοι σταμάτησαν να λειτουργούν, οι αποθήκες βρεχόταν, τα ζώα πέθαιναν από έλλειψη τροφής. Οι τιμές των δημητριακών αυξήθηκαν και οι αρρώστιες εξαπλώθηκαν στα χωριά. Η έλλειψη τροφής προκάλεσε κύματα λιμού που έμειναν στη μνήμη των ανθρώπων ως χρόνια μεγάλης φθοράς. Οι ιστορικοί αναφέρουν ότι το 1754 άνοιξε μια πενταετία με ακραία υγρασία, τη χειρότερη της προεπαναστατικής περιόδου. Για τους ειδικούς αυτή η κρίση θεωρείται η πιο καταστροφική υδρομετεωρολογική περίοδος της Ελλάδας πριν το 1821.

Καταιγίδες που έγραψαν ιστορία στα νησιά του Ιονίου

Δεκαετίες αργότερα μια άλλη κακοκαιρία χτύπησε το Ιόνιο. Την άνοιξη του 1766 η Κεφαλονιά είδε τον ουρανό να σκοτεινιάζει. Στις 31 Μαΐου ένας ανεμοστρόβιλος σάρωσε το Αργοστόλι, ξερίζωσε δέντρα και ισοπέδωσε στέγες. Οι μαρτυρίες των Βενετών διοικητών περιγράφουν ένα σύννεφο που έσκιζε τη γη σε λωρίδες. Το γεγονός προηγήθηκε δύο μήνες του μεγάλου σεισμού του Ιουλίου, δημιουργώντας ένα διπλό πλήγμα στο νησί. Σύγχρονες μελέτες όπως η έκθεση GEER συγκεντρώνουν ιστορικές αναφορές για το 1766 και επιβεβαιώνουν την ύπαρξη του ανεμοστρόβιλου. Η Κεφαλονιά έχασε τότε όχι μόνο σπίτια αλλά και την ψυχραιμία της καθώς η φύση έδειξε δύο πρόσωπα μέσα στην ίδια χρονιά.

Οι Βενετικές αρχές μιλούν για ναούς που καταστράφηκαν, για ανθρώπους που έμειναν υπαίθριοι και για εμπορικές ζημιές στο λιμάνι του Αργοστολίου. Οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να ζήσουν σε πρόχειρες καλύβες όλο το καλοκαίρι. Το 1766 έγινε για το νησί σημείο αναφοράς όπως αργότερα θα γίνει το 1953. Η θύελλα εκείνη καταγράφεται ως μία από τις πρώτες οργανωμένες μαρτυρίες για ανεμοστρόβιλο στον ελληνικό χώρο.

Το 1802 μια άλλη καταιγίδα γράφτηκε στη μνήμη των θαλασσινών. Το μπρίκι Mentor του λόρδου Έλγιν που μετέφερε γλυπτά από την Ακρόπολη βρέθηκε στο πέλαγος των Κυθήρων περικυκλωμένο από θυελλώδεις ανέμους. Το πλοίο χτύπησε στα βράχια του Αβλέμονα και βυθίστηκε με δεκαεπτά κιβώτια γλυπτών. Οι ναύτες σώθηκαν χάρη σε τοπικούς ψαράδες, αλλά τα κιβώτια έμειναν στον βυθό για δύο χρόνια. Η επιχείρηση ανάσυρσης οργανώθηκε με δύτες από την Κάλυμνο, όπως καταγράφεται στα αρχεία του Υπουργείου Πολιτισμού. Η ιστορία του ναυαγίου έχει παρουσιαστεί εκτενώς και από τη Smithsonian που φιλοξενεί φωτογραφίες και περιγραφές από τις σύγχρονες ανασκαφές. Η καταιγίδα του 1802 δεν προκάλεσε ανθρώπινο χαμό αλλά κόστισε ένα ανυπολόγιστο κομμάτι της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Σε αυτές τις τρεις χρονιές φαίνεται όλο το φάσμα των φυσικών καταστροφών της Οθωμανικής εποχής. Η πλημμύρα του 1754 βύθισε τη γη και τους ανθρώπους της, η δίνη του 1766 ισοπέδωσε τα νησιά του Ιονίου και η θαλασσινή θύελλα του 1802 έγραψε τη δική της τραγωδία στην ιστορία των Κυθήρων. Οι μαρτυρίες είναι λίγες αλλά ακριβείς και μέσα από αυτές βλέπουμε πώς οι καταιγίδες της προεπαναστατικής Ελλάδας έγιναν μέρος της συλλογικής μνήμης και των αρχείων που άντεξαν τον χρόνο.

Διαβάστε ακόμα

Η πιο διάσημη καταιγίδα που δεν έχει σταματήσει εδώ και πάνω απο 350 χρόνια

Πως ήξεραν οι Αρχαίοι Έλληνες τι καιρό θα κάνει;