Η πρώτη Ελληνίδα βουλευτής πριν δοθεί δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες

Ήταν 11 Ιανουαρίου 1953 όταν το ελληνικό Κοινοβούλιο υποδέχτηκε για πρώτη φορά στην αίθουσα των συνεδριάσεων μια γυναίκα βουλευτή. Το όνομα της ήταν Ελένη Σκούρα και η εκλογή της αποτέλεσε μια ιστορική αντίφαση: η Ελλάδα δεν είχε ακόμη δώσει στις γυναίκες πλήρες δικαίωμα ψήφου, αλλά ήδη μία από αυτές βρισκόταν στα έδρανα της Βουλής. Ήταν σαν η Ιστορία να έκανε άλμα μπροστά, παρακάμπτοντας τον ίδιο τον θεσμικό της εαυτό.

Η Ελένη Σκούρα εκλέχθηκε στη Β’ εκλογική περιφέρεια Θεσσαλονίκης με το κόμμα του Ελληνικού Συναγερμού του στρατάρχη Αλέξανδρου Παπάγου. Ήταν δικηγόρος, δυναμική φυσιογνωμία, με έντονη κοινωνική δράση. Η εκλογή της έγινε μέσω συμπληρωματικών εκλογών, σε μια χρονική στιγμή όπου δεν είχε ακόμα ολοκληρωθεί η πλήρης εφαρμογή του δικαιώματος ψήφου και εκλογής για τις γυναίκες. Η Σκούρα δεν εξελέγη από γυναίκες – γιατί οι περισσότερες δεν μπορούσαν ακόμα να ψηφίσουν. Εκλέχθηκε από έναν ανδρικό εκλογικό σώμα που την αναγνώρισε όχι ως “γυναίκα υποψήφια”, αλλά ως πρόσωπο κύρους και μόρφωσης.

Η πρώτη της εμφάνιση στη Βουλή δεν πέρασε απαρατήρητη. Ήταν ντυμένη με αυστηρό ταγιέρ, κρατούσε σημειώσεις και μιλούσε με αυτοπεποίθηση. Οι εφημερίδες της εποχής την περιέγραψαν ως “κυρία με ήθος”, “δικηγόρο σπουδασμένη”, και μερικές φορές με αποχρώσεις έκπληξης, σαν το να βρίσκεται μια γυναίκα στη Βουλή να ήταν είδηση από μόνο του. Κι όμως, εκείνη δεν ήταν απλώς μια πρώτη. Ήταν ο προπομπός μιας βαθιάς αλλαγής που ερχόταν. Η Ελένη Σκούρα δεν αντιπροσώπευε μονάχα μια εκλογική περιφέρεια· ήταν η προσωποποίηση μιας εποχής που, έστω αργά, έσπαγε τα δικά της ταμπού.

Το παράδοξο είναι πως την εποχή εκείνη, το δικαίωμα ψήφου για τις γυναίκες είχε κατοχυρωθεί θεωρητικά το 1952, αλλά δεν είχε ακόμα εφαρμοστεί σε εθνικές εκλογές. Οι γυναίκες είχαν ψηφίσει δοκιμαστικά σε κάποιες δημοτικές εκλογές, αλλά το σύνθημα «η ψήφος της γυναίκας» δεν είχε ακόμη περάσει στην πράξη της κοινοβουλευτικής αντιπροσώπευσης. Έτσι, η Σκούρα μπήκε στη Βουλή ως μοναδική γυναίκα ανάμεσα σε 299 άνδρες, σε μια πολιτική ατμόσφαιρα που δεν ήξερε πώς να χειριστεί την παρουσία της. Αλλά εκείνη παρέμεινε ήρεμη, σοβαρή και παρούσα. Πήρε τον λόγο, ανέλυσε νομοθετήματα και ασχολήθηκε ιδιαίτερα με κοινωνικά και παιδικά θέματα – κάτι που τότε εθεωρείτο “γυναικείο χαρτοφυλάκιο”.

Η παρουσία της δεν κράτησε πολλά χρόνια, όμως ήταν αρκετή για να ανοίξει τον δρόμο. Το 1956 ήταν η χρονιά που οι Ελληνίδες συμμετείχαν για πρώτη φορά ισότιμα στις βουλευτικές εκλογές και τότε εξελέγησαν ακόμα δύο γυναίκες. Η Σκούρα δεν ήταν πλέον μόνη. Όμως το βάρος του να είναι η πρώτη, η γυναίκα που μπήκε σε μια αντρική αρένα χωρίς θεσμική υποστήριξη από το φύλο της, έμεινε στη δική της ιστορία. Και αυτή η ιστορία δεν γράφτηκε με χειροκροτήματα, αλλά με σιωπή, επιμονή και παρουσία.

Η Ελένη Σκούρα πέθανε σχεδόν λησμονημένη από το ευρύ κοινό. Η συμβολή της όμως στην ελληνική πολιτική ιστορία είναι ανεκτίμητη. Δεν φώναξε, δεν ηγήθηκε μαζικών κινημάτων, δεν ήταν εμβληματική φιγούρα στα πρωτοσέλιδα. Ήταν όμως εκεί. Σε μια αίθουσα που δεν την περίμενε, μίλησε, εργάστηκε και έσπασε το φράγμα ανάμεσα στο “δεν μπορεί” και στο “έγινε”.