Η πρώτη που ζήτησε να γίνει καθηγήτρια. Της έκλεισαν την πόρτα επειδή ήταν γυναίκα.

Κανείς δεν την είχε προετοιμάσει για το τι θα αντιμετώπιζε. Η Βενετία Κώττα γεννήθηκε στην Αμισό του Πόντου — στη Σαμψούντα — γύρω στο 1900. Μεγάλωσε σε έναν κόσμο που δε συγχωρούσε τα κορίτσια που ήθελαν περισσότερα. Έκανε γυμνάσιο στο Χάρκοβο της Ρωσίας, δούλεψε σε παρθεναγωγείο στο Βουκουρέστι και συνέχισε τις σπουδές της στην Αθήνα και στο Παρίσι. Αλλά όταν γύρισε στην Ελλάδα, κανείς δεν ήθελε να ακούσει τη φωνή της.

Το 1933 έκανε κάτι που καμία γυναίκα πριν δεν είχε τολμήσει: υπέβαλε αίτηση για να γίνει υφηγήτρια στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ήταν η πρώτη. Με πτυχίο, με σπουδές στο εξωτερικό, με δημοσιεύσεις. Και όμως — δεν της απάντησαν. Ο καθηγητής που ήταν υπεύθυνος δήλωσε… αναρμόδιος. Χρόνια μετά, θα φανεί καθαρά πως απλώς δεν άντεχαν την ιδέα μιας γυναίκας με εξουσία στον πανεπιστημιακό χώρο.

Δεν τα παράτησε. Κατέθεσε ξανά αίτηση, την ίδια χρονιά. Αυτή τη φορά, της την απέρριψαν. Όχι γιατί δεν ήταν άξια — αλλά γιατί «προέκυψαν διαδικαστικά θέματα». Στην πραγματικότητα, στη συνέλευση της σχολής τέθηκε ανοιχτά το ερώτημα αν επιτρεπόταν να γίνει γυναίκα καθηγήτρια. Σαν να ήταν εγκληματίας. Ακόμα και προοδευτικοί δημοτικιστές καθηγητές, που μιλούσαν για πρόοδο και ισότητα, έκαναν πίσω. Η πόρτα της πανεπιστημιακής καριέρας έκλεισε στα μούτρα της.

Δούλεψε στο Βυζαντινό Μουσείο για περισσότερα από δέκα χρόνια, μέχρι το θάνατό της το 1945. Δεν έγινε ποτέ καθηγήτρια, αλλά έγινε κάτι άλλο: πρωτοπόρα. Άνοιξε δρόμο. Και ας ήταν ένας δρόμος γεμάτος πίκρα. Οι σπουδές της στο Παρίσι και οι έρευνές της για τη βυζαντινή τέχνη έμειναν στο περιθώριο από ένα κράτος που έβλεπε τις γυναίκες ως προσωπικό χαμηλής φιλοδοξίας. Παρότι δημοσίευσε επιστημονικά έργα στην Ελλάδα και τη Γαλλία, έζησε ως επιστημονική μειοψηφία μέσα στην ίδια της τη χώρα.

Οι νεότερες γενιές φοιτητριών δεν τη γνώρισαν ποτέ. Η Φιλοσοφική Σχολή Θεσσαλονίκης απέκτησε γυναίκα στο διδακτικό της προσωπικό μόλις τη δεκαετία του ’70. Εξήντα χρόνια αφού η Βενετία χτύπησε την πόρτα — και της την έκλεισαν με βία.