Οι Ρωμαίοι πήραν τους Έλληνες της Θράκης και τους έβαλαν να χτίσουν πόλεις στη Μοισία. Μία από αυτές υπάρχει ακόμα

Στην άκρη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, λίγο πριν αρχίσει ο κόσμος να γίνεται σλαβικός, υπήρξε μια ζώνη γεμάτη ελληνικά ονόματα, ελληνική αρχιτεκτονική και ιστορίες βγαλμένες από τα μικρασιατικά παράλια. Η Μοισία. Το όνομα ξεχάστηκε, αλλά όχι οι πόλεις. Εκεί που σήμερα βλέπουμε τη Βάρνα, τη Σωζόπολη ή την Κωνστάντζα, κάποτε ήταν μια ρωμαϊκή γραμμή άμυνας χτισμένη σε ελληνικά θεμέλια, με εργάτες, οπλίτες και αρχιτέκτονες που μιλούσαν θρακιώτικα ελληνικά.

Η Μοισία δεν ήταν τίποτα λιγότερο από το τελευταίο ανάχωμα των Ρωμαίων πριν την άγρια, εχθρική όχθη του Δούναβη. Οι βόρειοι βάρβαροι παραμόνευαν πέρα από το ποτάμι, και ο μόνος τρόπος για να κρατηθεί η τάξη ήταν να χτιστούν πόλεις-κάστρα, αποικίες, αποθήκες, ναοί. Ποιος θα τις έφτιαχνε; Οι ντόπιοι, αλλά και εκείνοι που ήξεραν ήδη την τέχνη της ελληνιστικής πόλης. Οι Έλληνες της Θράκης, της Μακεδονίας, των παραλίων του Ευξείνου Πόντου. Όσοι μιλούσαν ρωμαϊκά αλλά έγραφαν ελληνικά.

Πόλεις όπως η Οδησσός (σημερινή Βάρνα), η Τόμις (σημερινή Κωνστάντζα) και η Ίστρος είχαν ιδρυθεί αιώνες πριν ως ελληνικές αποικίες. Αλλά στα χρόνια του Οκταβιανού, του Τραϊανού και του Διοκλητιανού, οι Ρωμαίοι τις μετέτρεψαν σε ρωμαϊκά φυλάκια, επανδρωμένα από φρουρές και αμάξες γεμάτες εργάτες από την ελληνική Ανατολή. Στην Τόμις, εξορίστηκε ο ποιητής Οβίδιος — ένας Ρωμαίος σε πόλη με ελληνικά θέατρα. Στην Οδησσό, χτίστηκε από τα ερείπια της ελληνικής αγοράς το ρωμαϊκό διοικητήριο. Τα πρόσωπα άλλαξαν. Οι πέτρες όχι.

Το ίδιο συνέβη και στην Άμπριτους (σημερινή Ραζγκράντ), στη Μαρκιανούπολη (Ντέβνια), στη Νόβαι (Σβιστόφ). Οι πόλεις χτίστηκαν με εργάτες που είχαν στα χέρια τους την τεχνογνωσία της Αλεξάνδρειας και της Περγάμου. Αν δεν ήξεραν ελληνικά, δεν τους εμπιστεύονταν να χτίσουν ναό ή θέατρο. Ο στρατός έφερνε μαζί του όχι μόνο λεγεώνες, αλλά και τεχνίτες, νομικούς, εμπόρους. Οι περισσότεροι ήταν από τη Μικρά Ασία, την Κιλικία, τη Θράκη. Μιλούσαν ελληνικά. Ήταν Ρωμαίοι υπήκοοι αλλά Έλληνες στην πράξη.

Ολόκληρη η ζώνη του Δούναβη άρχισε να αλλάζει. Έλληνες χτίζουν για τους Ρωμαίους. Ρωμαίοι παντρεύονται Θράκες. Θρακικά ονόματα συνυπάρχουν με ελληνικά επιγράμματα. Και μετά, ήρθαν οι εισβολές. Οι Γότθοι. Οι Ούννοι. Οι Σλάβοι. Οι παλιές ελληνικές αποικίες καταρρέουν ή αφομοιώνονται. Η μόνη που συνεχίζει αδιάλειπτα να κατοικείται ως σήμερα, είναι η Τόμις. Η σημερινή Κωνστάντζα.

Χτισμένη δίπλα στη θάλασσα, με ρωμαϊκές στοές κάτω από τα πεζοδρόμια, με ελληνικά ονόματα στα θεμέλια, η πόλη είναι ίσως η πιο παλιά που δεν έπαψε ποτέ να κατοικείται στη Μοισία. Κάποιοι την αποκαλούν “η πιο ελληνική ρωμαϊκή αποικία στη Βουλγαρία”. Άλλοι δεν έχουν ακούσει ποτέ το όνομά της.

Αλλά οι πέτρες υπάρχουν ακόμα. Τα θεμέλια μιλούν. Και σε μια γωνιά του Δούναβη, η μνήμη των Ελλήνων της Μοισίας είναι ακόμη ζωντανή. Έστω και θαμμένη κάτω από μοντέρνα κτήρια.