Η θεωρία που λέει οτι ο Σαίξπηρ δεν ήταν ο Σαίξπηρ αλλά ένας άλλος που είχε πεθάνει αλλά δεν πέθανε τελικά

Την εποχή που τα θεατρικά έργα έμοιαζαν με πομπώδεις αλληγορίες γεμάτες ηθικολογίες και αυλικές κολακείες, εμφανίστηκε ξαφνικά ένας ποιητής με πένες-λεπίδες, που ήξερε να γράφει για τον πόνο, την αλαζονεία, τη ζήλια και την εξουσία σαν να τα είχε ζήσει όλα. Ο Σαίξπηρ έφερε κάτι πρωτόγνωρο στη σκηνή: μια ωμότητα με λέξεις κοσμηματοποιημένες. Όμως λίγοι γνωρίζουν ότι, χρόνια πριν γίνει γνωστός ο Ουίλιαμ, κάποιος άλλος έγραφε με την ίδια ακριβώς φωνή.

Το όνομα αυτού; Κρίστοφερ Μάρλοου. Παιδί θαύμα του Κέιμπριτζ, ευφυής, βίαιος, μυστηριώδης, και… νεκρός στα 29 του. Τουλάχιστον, αυτό λέει η επίσημη εκδοχή.

Ο Μάρλοου είχε ήδη συγκλονίσει το κοινό με τον «Δόκτορα Φάουστους» και τον «Τάμερλανε τον Μέγα», με στίχους που έμοιαζαν να βγαίνουν από το ίδιο εργαστήρι που αργότερα θα έφτιαχνε τον Άμλετ. Χρησιμοποιούσε την ίδια μετρική μορφή, την ίδια μανία για το ανθρώπινο σκοτάδι, την ίδια αποθέωση του εσωτερικού δράματος. Και μετά, λίγο πριν κλείσει τα τριάντα, σκοτώθηκε σε καβγά, λέει, σε μια ταβέρνα. Ή καλύτερα, εξαφανίστηκε.

Η ιστορία λέει πως μαχαιρώθηκε πάνω σε μια διαφωνία για το λογαριασμό. Μα οι λεπτομέρειες βρωμάνε σκηνοθεσία: τρεις μυστικοί πράκτορες παρόντες, κανείς άλλος, και ο δράστης… αθωώθηκε. Η ταφή του έγινε την επόμενη μέρα, χωρίς μάρτυρες, χωρίς φέρετρο, χωρίς συγγενείς. Ο νεκρός θάφτηκε σαν άγνωστος. Η ερώτηση σκάει μόνη της: πέθανε στ’ αλήθεια ο Μάρλοου ή τον «έθαψαν» για να σωθεί;

Ο Μάρλοου δεν ήταν απλός συγγραφέας. Είχε επαφές με την υπηρεσία πληροφοριών της Αγγλίας, τη θρυλική υπηρεσία του σερ Φράνσις Γουόλσινγκχαμ. Είχε κατηγορηθεί για αθεΐα, για κατασκοπεία, για προσβολή του βασιλικού θεσμού. Αν η δίκη προχωρούσε, θα τον έκαιγαν ζωντανό. Πόσο δύσκολο ήταν να σκηνοθετήσουν το θάνατό του για να σωθεί;

Εδώ ξεκινά η πιο σκοτεινή θεωρία της λογοτεχνικής ιστορίας. Γιατί λίγους μήνες μετά τον «θάνατό» του, άρχισαν να εμφανίζονται στη σκηνή έργα ενός νέου συγγραφέα, με ύφος ίδιο. Πρώτα η «Τίτος Ανδρόνικος», μετά ο «Ριχάρδος Γ’», και ακολούθως μια καταιγίδα από δράματα και κωμωδίες, όλα υπογεγραμμένα από κάποιον Ουίλιαμ Σαίξπηρ, έναν επαρχιώτη με περιορισμένη μόρφωση και χωρίς λογοτεχνικό παρελθόν.

Κι όμως, ο «Σαίξπηρ» έγραφε με την πολυπλοκότητα ενός κλασικά εκπαιδευμένου, με αναφορές στη θεολογία, την αρχαία φιλοσοφία, την κβαντική ηθική της ανθρώπινης ψυχής. Πράγματα αδιανόητα για κάποιον χωρίς σπουδές. Εκτός κι αν είχε σπουδάσει… και έγραφε με ψευδώνυμο.

Αυτό υποστηρίζουν εδώ και χρόνια οι λεγόμενοι «Μαρλοϊστές»: πως ο Μάρλοου έζησε υπό προστασία, εξόριστος στην Ευρώπη, και συνέχισε να γράφει με το όνομα Σαίξπηρ. Η θεωρία έχει λεπτομέρειες που ανατριχιάζουν: κρυπτογραφημένα μηνύματα στα έργα, υπογραφές που λείπουν, και κυρίως… το χρονικό κενό: ο Σαίξπηρ εμφανίζεται ακριβώς όταν ο Μάρλοου εξαφανίζεται.

Ο ίδιος ο Σαίξπηρ δεν άφησε σχεδόν τίποτα γραπτό με το χέρι του, εκτός από έξι υπογραφές. Ούτε σημειώσεις, ούτε γράμματα, ούτε χειρόγραφα έργων του. Η ζωή του είναι κενή από συγγραφική δραστηριότητα. Κι όμως, θεωρείται ο μεγαλύτερος συγγραφέας όλων των εποχών.

Ο Μάρλοου είχε όλες τις προϋποθέσεις: μόρφωση, τεχνική, δόξα, γνώσεις ξένων γλωσσών και μια φλόγα που έκαψε τα θεμέλια του ελισαβετιανού θεάτρου. Τι πιο λογικό από το να συνέχισε, κρυμμένος;

Η θεωρία δεν είναι νέα. Υπήρξαν πανεπιστημιακοί, ηθοποιοί, και ακόμα και πρώην πράκτορες που τη στήριξαν. Ο Αμερικανός καθηγητής Peter Farey, ένας από τους πιο ένθερμους υπερασπιστές της υπόθεσης, παρουσίασε κωδικοποιημένα μηνύματα στα έργα που μιλούν για εξορία, αναγκαστική σιωπή και “ανάσταση” από άλλο όνομα.

Δεν λέει κανείς ότι ο Σαίξπηρ δεν υπήρξε. Ίσως ήταν ο «μεσάζων», το προσωπείο. Κάποιος που δεχόταν τα έργα και τα παρουσίαζε ως δικά του. Όχι απαραίτητα από πονηρία. Μπορεί να είχε συμφωνήσει, ή να μην ήξερε καν ποιος του τα έστελνε. Το βέβαιο είναι πως η ιστορία της αγγλικής λογοτεχνίας ίσως βασίζεται σε μια μεγάλη σκιά.

Η σύγχρονη τεχνολογία έχει ήδη εντοπίσει γλωσσικές ομοιότητες στα έργα του Μάρλοου και του Σαίξπηρ, σε βαθμό που ξεπερνά τη σύμπτωση. Η οξυδέρκεια, η χρήση των παύσεων, η εσωτερική αρχιτεκτονική των μονολόγων μοιάζουν να βγαίνουν από τον ίδιο εγκέφαλο.

Ο Μάρλοου πέθανε το 1593. Ο Σαίξπηρ έγινε γνωστός από το 1594. Οι δύο ζωές δεν τέμνονται ποτέ. Εκτός αν ήταν η ίδια.